De Langstraatspoorlijn, in de volksmond ‘Halvezolenlijn’ genoemd, is een oude spoorlijn tussen Lage Zwaluwe en ’s-Hertogenbosch waarover onder andere halffabricaten voor de schoenindustrie, agrarische producten, kolen en personen werden vervoerd. Om inzicht te krijgen in obstakels, kansen en haalbaarheid in het tracé op het gebied van erfgoed, infrastructuur, toerisme, kunst en landschap heeft de gemeente Geertruidenberg Bureau BUITEN gevraagd daarnaar een onderzoek uit te voeren. Dit met als doel om de halvezolenlijn beter beleefbaar en herkenbaar te maken in het landschap, zodat de cultuurhistorie en de verhalen eromheen bewaard blijven voor toekomstige generaties. In het eindrapport van 3 oktober 2024 zijn door het bureau kansen in kaart gebracht, met daarbij een top-vijf met de meeste potentie in de gemeente Geertruidenberg. In de Raadsinformatiebrief van 18 maart schrijft het College van B&W: ‘(…) Als eerste concrete actie wordt nogmaals geprobeerd om een Rijksmonumentenstatus te krijgen voor de spoorbrug in Geertruidenberg. Door de huidige financiële situatie van de gemeente is het op dit moment niet mogelijk grote projecten met gemeentegeld uit te voeren en kunnen die alleen worden uitgevoerd wanneer er externe subsidie wordt toegekend.’

Door Jan Hoek

In het rapport staat op nummer 1: Donge-spoorbrug Geertruidenberg met als taken: organiseren onderhoud, erfgoedstatus organiseren, renovatie uitvoeren, gebruiksfunctie toevoegen. Aansluitend daarop staat onder nummer 2: het oude station Geertruidenberg herkenbaar maken door middel van kunst. De overige drie genoemde kansen zijn achtereenvolgens (3) het in ere herstellen van het perron Raamsdonk in combinatie met het spoorwachtershuis, (4) toevoegen wandelroute over het Halvezolentracé in Raamsdonk en (5) Omschoorweg: herkenningspunt maken (talud, rails, bebording), wachtpost herstellen, verbeterde toegang & zichtbaarheid spoorwachterswoning. De door Bureau BUITEN aangehaalde punten 1 en 2 zullen de bestuursleden van de Stichting Spoorbrug Geertruidenberg zeker aanspreken. Deze stichting zet zich al sinds 2006 in voor de renovatie van deze brug en werkt daarbij nauw samen met de Federatie Behoudt de Langstraatspoorbruggen (FBL), die in het verleden de renovatie van de spoorbruggen tussen Waalwijk en ‘s-Hertogenbosch met succes bepleitte. De onder nummer 1 genoemde Donge-spoorbrug staat echter nog steeds niet op de Rijksmonumentenlijst, ondanks het feit dat deze authentieke 19e-eeuwse brug even origineel en authentiek is als twee vaste Langstraat-bruggen Moerputten en Brandwijksche Overlaat, waar wél een zeer bevredigende oplossing voor hergebruik is gevonden. Het belangrijkste en meest herkenbare deel van het Halvezolentracé in de gemeente Geertruidenberg is duidelijk de oude draaibrug over de Donge. Deze spoorbrug, die in het hart van de gemeente ligt, is hoognodig toe aan renovatie. Daarvoor is het noodzakelijk dat de brug erfgoedstatus krijgt van het Rijk; daarna kan er een renovatieplan worden opgesteld, gecombineerd met een gebruiksfunctie. Met de renovatie van de brug zijn hoge kosten gemoeid die noch de gemeente noch de eigenaar, Stichting Spoorbrug Geertruidenberg (SSB), kunnen dragen. Tegelijkertijd, zo staat in het rapport te lezen, kan de oude spoorbrug in potentie wel het pronkstuk van de gemeente Geertruidenberg worden om de Halvezolenlijn weer beleefbaar te maken. Er zijn verschillende opties denkbaar; zo is er al in 2015 een plan ontwikkeld voor een parkachtig groen ingerichte spoorbrug waar mensen weer overheen kunnen lopen. Bij de Dongespoorbrug was voorheen ook een spoorwachterswoning; deze kan ook in ere hersteld worden of als herkenningspunt worden teruggebracht als onderdeel van het plan, zo stellen de opstellers van het rapport.

Spoorpark Geertruidenberg

Een andere grote kans is, concludeert Bureau BUITEN, het terugbrengen van het oude station in het landschap van Geertruidenberg. Waar de Spoorstraat en Julianastraat beide uitmonden in de Stationsweg stond vroeger het treinstation van Geertruidenberg. Met de sluiting van de spoorlijn is het station in 1963 gesloopt, een actie die met het inzicht van nu stom en/of ondenkbaar zou zijn. Daarom is het een kans te werken aan een herkenningspunt van het oude station. In het rapport wordt vermeld dat samen te doen met de SSG. Door deze stichting is in 2020 het initiatief genomen om de grote openbare ruimte tussen het Koninginnebastion en het Oranjebastion op een bijzondere manier vorm en inhoud te geven door de inrichting van dit gebied als een openbaar park met daarin opgenomen vele openbare functies. Het uitgangspunt van SSG is een bijdrage te leveren aan de leefbaarheid van de directe omgeving en van de kern Geertruidenberg. Het openbaar park heeft inmiddels de naam ‘Spoorpark’ gekregen, dit als eerbetoon aan de vroegere functie van het grote spoorlijn-gebied, waar nu de drie bastions zijn gerealiseerd. De gemeente toonde zich eerder enthousiast, want in op de gemeentepagina in De Langstraat van 25 augustus 2021 wordt aandacht besteed aan het project; daarin wordt onder andere gesteld dat met de realisatie van het Spoorpark prachtige initiatieven samenkomen en waar u zowel kunt ontspannen als sportief en educatief bezig zijn.’ Inmiddels zijn speeltuinen en een beweegroute gerealiseerd, maar in die eerste fase van het project niet het als kunstwerk voorgestelde (symbolische) station.

Compensatiegelden

De gemeente schreef toen dat wanneer hiervoor in een later stadium voldoende financiële middelen voorhanden zijn dit initiatief alsnog zal worden gerealiseerd. Tijdens ‘De Raad luistert’ op 30 januari 2025 werd er uitgebreid gesproken over onder meer de komst van een Converterstation. Tijdens die raadsbijeenkomst riep wethouder Tommie Mertens de gemeenschap expliciet op om projecten in te dienen die de leefbaarheid van de kern Geertruidenberg kunnen verhogen. Die zouden dan wellicht gefinancierd kunnen worden met de door het Rijk beschikbaar gestelde compensatiegelden, die juist gebruikt dienen te worden om de leefbaarheid in en rondom de kern Geertruidenberg te verhogen. De SSG reageerde op die oproep middels een op 12 februari gedateerde brief aan het college van B&W, met daarin het verzoek om in het kader van compensatiegelden Energieproject het ‘Leefbaarheidsproject Spoorpark Geertruidenberg’ financieel te ondersteunen; daarvoor zou op dit moment 300.000 euro nodig zijn. Een terecht verzoek, dat ook nog eens prachtig past bij de doelstellingen in het rapport: ‘Halvezolenlijn: zichtbaar & beleefbaar’.