Raamsdonksveer, De zaal wordt donker, de muziek van de buuttemars klinkt en het publiek schuift verwachtingsvol naar voren op de stoel. In het midden van het podium staat een eenvoudige houten ton. Even later stapt Andy Marcelissen naar voren, kruipt in zijn typetje en binnen enkele seconden ligt de zaal dubbel van het lachen. Zo gaat dat al 33 jaar lang.

Door Tom Rietveld

Wat ooit begon als een stoutmoedige beslissing van een 17-jarige jongen die thuis voorzichtig opperde dat hij wel eens in de ton wilde staan, groeide uit tot een lange carrière als sauwelaar en entertainer. Inmiddels staat Andy Marcelissen al 33 jaar op het podium en is hij een bekende naam in de Brabantse tonpraatwereld.

Hij had het thuis ooit voorzichtig laten vallen: misschien wilde hij wel eens in de ton staan tijdens een sauwelavond. Aan de keukentafel werd er hartelijk om gelachen. Eerst maar eens oefenen, moeten zijn ouders gedacht hebben. Maar in januari 1985 moesten zij via de krant lezen dat hun zoon daadwerkelijk ging optreden.

“Hai gaogut echt doen!” riep zijn vader geschrokken.

De toen 17-jarige Andy Marcelissen zette daarmee een stap die uiteindelijk zijn hele leven zou bepalen. Inmiddels staat hij 33 jaar in de ton en groeide hij uit tot een bekende Brabantse entertainer en columnist. En dat jubileum wil hij vieren – maar niet zonder een bijzondere reden.

Van tekentafel naar podium

Het podium lonkte al vroeg, maar Marcelissen koos aanvankelijk voor een ander pad. Hij werkte als tekenaar bij een constructiebureau en later bij een architectenbureau. Ondertussen stond hij ’s avonds op het podium als tonprater. Langzaam maar zeker begon de balans te verschuiven.

“Op een gegeven moment vroeg ik me af waar ik eigenlijk voor werkte,” vertelt hij. “Overdag zat ik achter de tekentafel en ’s avonds stond ik op het podium – en daar verdiende ik bijna meer mee.”

De economische crisis rond 2008 gaf uiteindelijk het laatste zetje. “Toen werd ik als laatste aangenomen medewerker ook als eerste ontslagen. Toen dacht ik: nu ga ik het echt doen. Ik heb me ingeschreven bij de Kamer van Koophandel en ben volledig entertainer geworden.”

Een eigen stijl

Na zijn eerste optreden in 1985 bleef het even stil, maar op Valentijnsdag 1992 stond Marcelissen opnieuw in de ton in Raamsdonksveer. In de jaren daarvoor had hij stiekem gewerkt aan een eigen stijl; een combinatie van scherpe observaties, absurdistische humor en herkenbare situaties.

Die aanpak bleek succesvol. Hij won de sauwelavond en kreeg uit handen van de burgemeester de overwinningstrofee. Het was het begin van een lange carrière.

Een jaar later kopte de plaatselijke krant trots: 'Andy Marcelissen naar Waspik'.

Vandaag klinkt dat misschien bescheiden, maar destijds was het groot nieuws: een tonprater uit Raamsdonksveer die ook buiten het dorp ging optreden.

Meer dan 600 plaatsen

Drieëndertig jaar later ziet zijn wereld er heel anders uit. In de loop der jaren trad Marcelissen op in meer dan 600 dorpen, steden en plaatsen. In het hoogseizoen reist hij door het hele land, van Bergen op Zoom tot Enschede en Maastricht. Overal waar een ton staat, kan hij terecht. Van grote carnavalszalen in de traditionele vastenavondprovincies tot kleine cafés in de kleinste gehuchten – overal klonk de bekende buuttemars, de muziek die traditioneel voorafgaat aan een tonpraatoptreden. “Dat blijft iets bijzonders,” zegt Marcelissen. “Je loopt naar de ton, het publiek zit te wachten en dan begint het.”

Typetjes en verhalen

In de loop der jaren ontwikkelde Marcelissen een groot aantal typetjes. Inmiddels zijn dat er twintig tot vijfentwintig. Bij een optreden kiest hij een aantal daarvan uit, afhankelijk van het publiek. “De ene keer willen mensen een bepaald typetje horen, de andere keer kies ik zelf,” vertelt hij. “Ik kijk altijd wat bij de plaats en het publiek past.” Zo speelt hij onder meer een coach van een veteranenteam, een sprookjesverteller, een wielrenner, een uitvaartspreker of een blinde verteller. “Als je blijft vernieuwen, blijven mensen je vragen.”

Column met bereik

Naast zijn optredens schrijft Marcelissen ook een wekelijkse column: 'Met een vette knipoog'. Die verschijnt in meerdere weekbladen van Uitgeverij Em. de Jong en bereikt daarmee een groot publiek. “Via al die kranten komt de column bij ongeveer 325.000 adressen terecht,” zegt hij. “Dat is best bijzonder als je erover nadenkt.”

Jubileum én benefiet

Het jubileum van 33 jaar tonpraten wil Marcelissen niet alleen vieren, maar ook verbinden aan een goed doel. De aanleiding daarvoor is persoonlijk. Een goede vriend van hem, Piet Zijlmans, lijdt aan de spierziekte ALS. Daarom worden twee bijzondere avonden georganiseerd in Partycentrum De Witte Leeuw. De opbrengst gaat naar de ALS Sunrise Walk, een nachtelijke wandeltocht in Utrecht waarmee geld wordt ingezameld voor onderzoek naar de ziekte. “Het gaat mij niet alleen om het jubileum,” zegt Marcelissen. “Het gaat vooral om het doel waar we het voor doen.”

Avond vol herinneringen

Op woensdag 11 en dan op donderdag 12 maart, de avond voor de start van de ALS Sunrise Walk, staat het jubileum centraal. Tijdens de avond wordt teruggeblikt op de carrière van Marcelissen met interviews, anekdotes en een veiling. Natuurlijk ontbreken ook de optredens van tonpraters niet. Zijn tonpraatvrienden Peter van der Maas en Joep de Wildt verzorgen de stage-management. Jan Marcelissen is verantwoordelijk voor de backstage-organisatie en logistiek. Het licht en geluid worden verzorgd door Aswin Joore en de presentatie van de avond is in handen van Vicky van Kuijk en Pètry Gamers. Kaarten á €22,- zijn te reserveren via info@dewitteleeuw.nl of telefoonnummer 0162-512640.

Humor met een hart

Voor Marcelissen blijft de ton een bijzondere plek.

“Daar gebeurt het,” zegt hij. “Je staat daar met eenvoudige middelen en probeert mensen aan het lachen te krijgen. Dat blijft het mooiste wat er is.”

Na 33 jaar kan hij zich een leven zonder de ton nauwelijks voorstellen.

Maar deze keer gaat het niet alleen om humor.

Het gaat ook om vriendschap – en om hoop.

Wat is sauwelen?

Sauwelen – ook wel tonpraten genoemd – is een Brabantse carnavalstraditie waarbij een artiest in een ton staat en een humoristisch verhaal vertelt. De tonprater speelt vaak een typetje en maakt grappen over herkenbare situaties, lokale gebeurtenissen en menselijke eigenaardigheden.

Het publiek zit dicht op de artiest, waardoor een directe interactie ontstaat. Juist die combinatie van humor, improvisatie en herkenbaarheid maakt sauwelen tot een geliefde vorm van cabaret in het zuiden van Nederland.

Benefiet voor ALS Sunrise Walk

De jubileumavond van Andy Marcelissen staat in het teken van de ALS Sunrise Walk. Dat is een bijzondere nachtelijke wandeltocht in Utrecht waarmee geld wordt ingezameld voor onderzoek naar ALS (Amyotrofische Laterale Sclerose).

De ziekte tast de zenuwcellen aan die de spieren aansturen. Daardoor verliezen mensen langzaam hun spierkracht, terwijl het denken meestal intact blijft. Voor ALS bestaat nog altijd geen genezing.

Andy Marcelissen loopt al jaren mee met team Deurdonderen, waarin ook zijn vriend Piet Zijlmans actief is. Omdat Zijlmans zelf aan ALS lijdt, kreeg het initiatief voor de benefietavond een extra persoonlijke betekenis.

De opbrengst van de jubileumavond in Partycentrum De Witte Leeuw gaat daarom volledig naar dit goede doel.