Soms zit geschiedenis niet in een museumkast, maar gewoon in een kast op zolder. Tussen oude boeken en vergeelde papieren ontdekte verzamelaar Cees Schüller een prachtig bewaard gebleven poëziealbum van zijn overgrootmoeder. Een klein boekje met een fluwelen omslag, sierlijke plaatjes en zorgvuldig geschreven versjes die meer dan 125 jaar geleden door familieleden, vriendinnen en bekenden werden opgetekend.

Tom Rietveld

Het eerste gedicht dateert van 2 november 1899. Daarmee vormt het album een bijzonder tijdsdocument uit de overgang van de negentiende naar de twintigste eeuw.

Voor Cees Schüller is het opnieuw een bijzondere vondst. Eerder vertelde hij in deze krant al enthousiast over zijn verzameling van meer dan duizend maritieme knopen en zijn collectie oude ansichtkaarten. Nu blijkt dat ook binnen de eigen familie een klein historisch juweeltje bewaard is gebleven.

Een boekje vol herinneringen

Wie het album openslaat, waant zich onmiddellijk in een andere tijd. De bladzijden zijn versierd met prachtig gekleurde litho’s van bloemen, vogels, kinderfiguren en sierlijke bloemstukken. Daarnaast staan met een sierlijk handschrift gedichten geschreven die getuigen van warmte, geloof en oprechte vriendschap.

In een tijd zonder sociale media, mobiele telefoons of zelfs radio was een poëziealbum veel meer dan een aardigheidje. Het was een persoonlijk bezit waarin familie, klasgenoten, vriendinnen en kennissen een wens voor het leven achterlieten.

Vaak werd er lang nagedacht over de tekst. Het schrijven gebeurde met vulpen of kroontjespen, zorgvuldig en zonder fouten. Een vergissing was immers nauwelijks te herstellen.

Vriendschap als rode draad

Opvallend is hoe vaak het woord vriendschap terugkeert.

Een van de oudste bijdragen, geschreven in Drimmelen op 2 november 1899, besluit met de woorden:

Leef vroolijk dan, en welgemoed,

Streef door het leven heen.

Bevrijd van ramp en tegenspoed,

Van droefheid en geween.

En vervolgens:

Maar denk daarbij ook eens aan mij.

Dat eenvoudige zinnetje vat misschien wel de hele bedoeling van een poëziealbum samen: herinner mij, ook als de jaren voorbijgaan.

Geloof als houvast

Waar in latere decennia humor en speelse rijmpjes steeds vaker de overhand kregen, overheerst rond 1900 een heel andere toon.

Verschillende schrijvers wensen de eigenaresse niet alleen geluk toe, maar vragen ook Gods bescherming.

Zo schrijft Dina van der Molen in september 1903:

Een wensch ligt op mijn hart:

Dat God u steeds mag sparen,

Bewaren voor ramp en smart.

Ook andere bijdragen verwijzen naar deugden, een goed leven en vertrouwen op God. Het laat zien hoe vanzelfsprekend geloof destijds onderdeel uitmaakte van het dagelijks leven.

Handgeschreven kunstwerkjes

Minstens zo bijzonder als de teksten zijn de illustraties.

Rozen, lelietjes-van-dalen, vergeet-mij-nietjes en kleurrijke boeketten sieren bijna iedere bladzijde. Op andere pagina’s staan romantische kinderfiguren of sierlijke vogels.

De afbeeldingen werden destijds als zogenaamde poëzieplaatjes verkocht bij boekhandels en papierwinkels. Kinderen en jongvolwassenen plakten ze zorgvuldig in hun album voordat familie of vrienden er een vers bij schreven.

Het geheel oogt nog altijd verrassend fris en kleurrijk.

Een spiegel van de tijd

De teksten vertellen ongemerkt ook iets over het leven rond 1900.

Woorden als vroolijk, welgemoed, geween, tegenspoed en souvenir behoren inmiddels tot een taalgebruik dat grotendeels verdwenen is.

Toch zijn de gevoelens achter de woorden tijdloos gebleven.

Iedere schrijver wenst hetzelfde: gezondheid, geluk, trouw in de vriendschap en een leven zonder verdriet.

Waardevol familiebezit

Voor Cees Schüller is het album veel meer dan een oud boekje. Het verbindt meerdere generaties met elkaar. Namen van familieleden, vriendinnen en bekenden komen opnieuw tot leven. Plaatsnamen als Drimmelen en Geertruidenberg laten zien hoe klein de wereld destijds was en hoe mensen uit de regio elkaar kenden.

Dat juist dit album ruim een eeuw vrijwel ongeschonden is bewaard gebleven, mag bijzonder worden genoemd.

Opnieuw belangstelling voor poëziealbums

De afgelopen maanden verschenen in deze krant al meerdere verhalen over oude poëziealbums. Die oproepen leverden verrassend veel reacties op.

Steeds meer inwoners blijken nog een album van een moeder, oma of overgrootmoeder thuis te bewaren. Sommige bevatten eenvoudige rijmpjes uit de jaren vijftig en zestig, andere gaan zelfs terug tot het einde van de negentiende eeuw.

Samen vormen ze een bijzondere verzameling persoonlijke geschiedenis. Niet geschreven door bekende dichters, maar door gewone mensen die elkaar een klein stukje levenswijsheid meegaven.

Juist daardoor zijn deze albums zo waardevol. Ze laten zien hoe mensen elkaar vroeger bemoedigden, geluk wensten en vooral één boodschap meegaven die na meer dan honderd jaar nog altijd actueel klinkt: 'Denk daarbij ook eens aan mij'.

Oproep: heeft u ook een oud poëziealbum?

Voor deze rubriek is Tom Rietveld op zoek naar bijzondere poëziealbums uit de regio Geertruidenberg.

Heeft u een album met mooie versjes, bijzondere illustraties of een opvallend familieverhaal? Dan hoort hij dat graag. De albums worden uiteraard met grote zorg behandeld en na het fotograferen direct teruggegeven.

E-mail: tomrietveld@me.com

WhatsApp: 0651217918