Een oud poëziealbum is zelden zomaar een boekje. Het is een doos vol stemmen uit het verleden: het handschrift van een opa, een lief woord van een oma, een kind dat ooit iets bijzonders voor je opschreef en dat nooit meer is veranderd. Juist die emotionele lading maakt deze albums zo waardevol.
Door Tom Rietveld
Dat blijkt opnieuw bij de bijdrage van Mia Meijers uit Geertruidenberg.
De poëziealbums die voor deze rubriek tevoorschijn komen, blijven verrassen. Soms is het een boekje van één persoon, soms gaat het meer dan honderd jaar terug en een andere keer blijken een paar handgeschreven bladzijden ineens een kleine familiegeschiedenis te vertellen. Dat laatste is het geval bij de bijdrage van Mia Meijers uit Geertruidenberg.
Mia stuurde bladzijden uit het poëziealbum van haar moeder, met versjes van haar opa, oma en een zus. Maar ze dook ook haar eigen album weer op. En dat was bepaald geen doorsnee boekje: het heeft de vorm van een hondje. "Dat vond ik toen geweldig leuk!”, schrijft Mia.
Alleen al zo’n album zegt iets over de tijd waarin het werd gebruikt. Maar minstens zo interessant zijn natuurlijk de mensen die erin schreven.
Woorden van opa en oma
De oudste bijdragen dateren uit de jaren vijftig. Familieleden namen de tijd om in hun mooiste handschrift een wens of levensles op papier te zetten. Een bijdrage uit 1954 luidt:
Op een mooie morgen in de mei,
Bracht ons lieve Heertje bij mij,
Ons Liedeke klein en blij.
Ik hoop dat je veel zegen
en ook veel geluk mag beleven
in heel je leven.
Eenvoudige woorden, maar ze vertellen precies wat een ouder of grootouder een kind wil meegeven: geluk voor de toekomst.
Een andere bijdrage uit december 1954 is bijzonder omdat daarin naam, familie en geboorteplaats een plaats krijgen:
Deze Poesie is van mij,
zolang ik hoop te leven.
Liedeke is de naam,
door het doopsel mij gegeven.
Verouden is die van mijn Vaderstam.
Breda is de plaats,
waar ik ter wereld kwam.
Liedeke Verouden
Zo wordt een poëziealbum ongemerkt ook een genealogisch document. Namen en plaatsen die anders misschien zouden vervagen, blijven dankzij zo’n paar regels bewaard.
Tevreden blijven is een meesterstuk
Een vers uit maart 1956 bevat een levensles die bijna zeventig jaar later nog altijd herkenbaar klinkt:
Tevreden zijn dat is een gunst,
Tevreden schijnen is een kunst,
Tevreden worden een groot geluk,
Tevreden blijven een meesterstuk.
Wees rein als ’t fijnste goud,
En hard als marmersteen,
Wees helder als kristal
En vast als elphenbeen.
Tante Riet
Het taalgebruik verraadt de tijd. Tegenwoordig zouden we een kind waarschijnlijk andere woorden meegeven, maar de gedachte erachter is nauwelijks veranderd: probeer stevig in het leven te staan en wees tevreden met wat je hebt.
Dat is misschien wel een van de charmes van deze oude albums. De formuleringen veranderen, de boodschap veel minder.
Een hondje om in te schrijven
Dan komen we bij Mia’s eigen poëziealbum. Alleen de vorm daarvan schijnt bijzonder. Geen rechthoekig boekje met een keurige kaft, maar een album in de vorm van een hondje.
Voor Mia was het destijds een kostbaar bezit. En haar vader leverde een bijdrage die nu, vele jaren later, misschien nog bijzonderder is dan zij toen kon vermoeden.
"Zijn handschrift was gewoonlijk bijna onleesbaar”, vertelt Mia. "Maar als hij zijn best deed met kalligrafie werd het zó!”
Op de bladzijde is inderdaad nauwelijks iets terug te zien van een haastig of moeilijk leesbaar handschrift. Vader heeft zichtbaar zijn best gedaan. Zorgvuldig staan de letters op papier, alsof alleen al het schrijven een cadeautje aan zijn dochter moest zijn.
Hij geeft haar daarbij een serieuze boodschap voor later mee:
Aan mijn dochtertje
Mia, je komt je vader vragen
Een versje op je albumblad
Nu meisje lief, ik wil het wagen
Ik wens je op je levenspad
veel vreugde en gezonde dagen
Geniet het goede van de Heer
Hij moog je in Zijn liefde dragen
En doe je leven tot zijn zijn eer
Papa
Goes, 21 april 1962
Juist wanneer je weet dat haar vader normaal nauwelijks leesbaar schreef, krijgt deze bladzijde extra betekenis. Voor het album van zijn dochter ging hij er eens goed voor zitten. Hij schreef niet zomaar iets; hij maakte er iets moois van.
Een engeltje op aarde
En dan is er nog dat kleine, lieve versje van een leeftijdsgenootje. Geen grote levenswijsheid, maar een kinderlijk compliment:
Lieve Liedeke,
In de hemel zijn de Engelen,
hier op aarde zijn er geen.
Waren er op aarde Engelen
Vast lief kind, jij was er een.
Je klasgenootje,
Lia Maas
Misschien is juist zo’n eenvoudig versje wel het wezen van het poëziealbum. Kinderen vroegen aan mensen die belangrijk voor hen waren: schrijf iets voor mij, zodat ik later nog weet dat jij er was.
Handschrift wordt een stem
We sturen tegenwoordig in een paar seconden een WhatsApp-bericht. Een hartje erbij, een duimpje, en het bericht verdwijnt vervolgens langzaam naar beneden in een eindeloze reeks digitale boodschappen.
Een poëziealbum werkt anders. Het handschrift is onderdeel van de herinnering. Je ziet aan de letters wie moeite deed, wie sierlijk schreef en soms zelfs waar de pen even aarzelde.
Bij Mia wordt dat prachtig zichtbaar in de bladzijde van haar vader. Zijn kalligrafie is niet alleen tekst, maar ook een klein portret van de man die voor zijn dochter iets bijzonders wilde achterlaten.
En zo blijken deze oude boekjes telkens weer veel meer te bewaren dan gedichtjes alleen. Ze bewaren stemmen, familiebanden en kleine momenten van aandacht.
Het hondje van Mia heeft zijn werk dus uitstekend gedaan. Tientallen jaren later bewaakt het nog altijd een paar kostbare herinneringen.
Heeft u ook zo’n album?
Heeft u thuis nog een oud poëziealbum liggen met een bijzonder versje, een prachtig handschrift of een verhaal waarvan u denkt: dit mag niet verloren gaan? Laat het weten. Een foto van de betreffende bladzijde en vooral het verhaal achter de schrijver of schrijfster zijn van harte welkom.
Want iedere keer blijkt opnieuw: achter een paar regels in een oud poëziealbum kan een compleet familieverhaal schuilgaan.
Insturen via mijn What’s App Tom Rietveld 0651217918