De Geertruidskerk in Geertruidenberg is de komende drie maanden niet alleen een plek van stilte, historie en bezinning, maar ook van kleur, glas, papier, textiel, fotografie en schilderkunst. Onder de titel ‘14 kunstenaars in Elfhuizen’ is een veelzijdige expositie ingericht, met een knipoog naar het adres van de kerk.
Door Tom Rietveld
Namens de veertien kunstenaars verrichtte Richard van Dommele het openingswoord. Hij heette de aanwezigen welkom in 'deze prachtige kerk' en sprak de hoop uit dat de tentoonstelling de kerk opnieuw onder de aandacht brengt. “Wij proberen deze kerk weer wat nieuw leven in te blazen en interessant te maken voor iedereen die langskomt om binnen te kijken.”
De opening kreeg meteen een bijzonder moment, toen koster Esther van der Wulp zonder begeleiding het loflied Amzing Grace zong. Haar stem vulde moeiteloos de kerkruimte. Voor haar is zingen in de kerk geen uitzondering. “Als ik hier als eerste binnenkom, zing ik even om de kerk te verwelkomen en warm te draaien. En als iedereen weg is en ik afsluit, doe ik hetzelfde.”
Drijvende kracht
De expositie kwam in korte tijd tot stand dankzij onder anderen Maud Quaedvlieg, beeldend kunstenaar en organisator. Zij werd benaderd met de vraag of zij kon helpen om kunst in de kerk te brengen. “Maar even wat werk ophangen, zo werkt dat natuurlijk niet”, zegt ze lachend. “Toen ik de kerk zag, dacht ik: hier zit potentie in voor meerdere kunstenaars.”
Binnen twee weken bracht zij een groep van veertien kunstenaars bijeen. Dat was een flinke klus, want drie maanden exposeren betekent dat kunstenaars hun werk langere tijd missen. Toch lukte het. “Deze kerk heeft een mooie open ruimte, prachtige lichtval en een heel speciale sfeer. Dat doet iets met de kunst. Kunst is, net als religie, een vorm van hogere energie. Het gaat om verbinding.”
Maud werkt zelf met water als vertrekpunt. In dunne, vloeibare lagen onderzoekt zij de wereld net onder en net boven het wateroppervlak. Afgestorven planten, bloemen en spiegelingen worden bij haar geen letterlijke natuurbeelden, maar verstilde lagen van tijd, verval en transformatie. “Ik zoek altijd naar wat er onder de oppervlakte zit. Het leven heeft meerdere lagen.”
Glas met zand en water
Een van de opvallende deelnemers is glaskunstenaar Ans Bakker. Haar werk lijkt soms op aangespoelde vormen uit zee of op kwetsbare schuilplaatsen. Zij werkt met geblazen glas in zandmallen. “Ik ben begonnen als glasgieter, maar ik wilde meer driedimensionaal werken. Toen ben ik grotere zandmallen gaan maken en heb ik glasblazers gezocht die deze techniek met mij wilden uitvinden.”
Het resultaat is glas dat niet glad en afstandelijk oogt, maar juist organisch. “Ik houd eigenlijk helemaal niet van glas als het gaaf en glad is. Ik zoek naar vormen alsof ze natuurlijk zijn aangespoeld. Ik werk veel met schelpen, oesters en harsachtige structuren.” Water speelt daarin een belangrijke rol. “Ik ben geobsedeerd door de waterkant. Waar land en water elkaar raken, daar gebeurt iets.”
Papier als tweede leven
Ook Gerry Peene trekt de aandacht met werk dat op het eerste gezicht aan steen doet denken. Toch is alles gemaakt van papier. Al meer dan twintig jaar werkt zij met kranten, reclamefolders en ander papierafval. “Ik kreeg steeds reclamedrukwerk in de bus, ook al had ik er een sticker op. Op een gegeven moment dacht ik: ik ga er iets mee doen.”
Ze begon met collages en ontwikkelde later haar eigen papierklei. “In mijn werk zitten oude aanbiedingen, oude kranten en soms papier dat persoonlijk iets voor mij betekent. Ik voeg geen verf toe. De kleuren zitten al in het papier en mengen vanzelf.” Een van haar werken verbeeldt haarzelf en haar moeder. “Toen mijn moeder overleed, dacht ik: ik kan die twee vormen mooi in elkaar zetten. Het leek net een bloem die openvalt.”
Juist dat hergebruik maakt haar werk extra krachtig. Afval krijgt een tweede leven, niet als versiering, maar als volwaardige kunst.
Veelzijdig gezelschap
De expositie toont een brede waaier aan technieken en materialen. Cecile van Schie werkt met wilgentenen en houdt daarmee het oude ambacht van vlechten levend. Christel Jong brengt stenen en zeepbellen tot leven in schilderijen met optische illusie. Eline Wolterbeek schildert vanuit kleur, natuur en intuïtie. Gerda de Jong zoekt met weinig materiaal naar verfijnde minimalistische composities.
Verder zijn er natuurfoto’s van Jacqueline Houben, vilten textielwerken van Marianne Mol, schilderijen en beelden van Merian Vishers, mixed media van Patty Rijckaert, landschappen op oude zakken van Pien de Geus van Baarle, groot abstract werk van René de Bruijn en fotografie van Robert Roos, die na een loopbaan in de ICT koos voor zijn oude liefde: fotografie.
De komende maanden zullen steeds kunstenaars extra belicht worden in De Langstraat.
Richard van Dommele wees er bij de opening op dat er misschien werken hangen die over tientallen jaren elders een bijzondere plek krijgen. Maar voor nu is vooral belangrijk dat de kunst de kerk vult met verhalen, ontmoetingen en verwondering. “Het is al een mooie kerk,” zei hij, “maar met deze kunst erbij zijn er nog meer redenen om hier prettig te verblijven.”
De tentoonstelling ‘14 kunstenaars in Elfhuizen’ is drie maanden te bezoeken. De organisatie probeert de kerk op donderdag, vrijdag, zaterdag en zondag geopend te houden van 12.00 tot 16.00 uur. Dat kan alleen dankzij vrijwilligers. Nieuwe vrijwilligers zijn welkom, zeker mensen die het leuk vinden bezoekers te ontvangen en iets over kerk en kunst te vertellen.
De expositie maakt de Geertruidskerk opnieuw tot een plek van verbinding: tussen kunst en historie, tussen makers en bezoekers, en tussen stilte en gesprek.
Geertruidskerk: acht eeuwen geschiedenis onder één dak
Wie de kunstexpositie bezoekt, stapt tegelijk een van de oudste gebouwen van Geertruidenberg binnen. De Geertruidskerk aan de Markt heeft een geschiedenis die teruggaat tot ongeveer het jaar 1100. Door de eeuwen heen werd de kerk meerdere keren uitgebreid, verbouwd en gerestaureerd, waardoor verschillende bouwstijlen naast elkaar zichtbaar zijn.
Binnen vertellen talloze monumenten het verhaal van de vestingstad. Bezoekers vinden er historische rouw- en herinneringsborden, grafmonumenten, een bijzondere preekstoel, een monumentaal orgel en verwijzingen naar bekende namen uit de geschiedenis van Geertruidenberg. Zelfs Vincent van Gogh heeft een verbinding met de kerk. Tijdens zijn verblijf in het nabijgelegen Etten wandelde hij regelmatig door Geertruidenberg en bezocht hij hier kerkdiensten.
Tegenwoordig vervult de Geertruidskerk een dubbele rol. Naast ongeveer twaalf protestantse erediensten per jaar biedt het gebouw ruimte aan concerten, exposities, lezingen, diners, ontvangsten en andere culturele activiteiten. Met een indrukwekkende binnenruimte van bijna 800 vierkante meter en een fraaie tuin rondom vormt de kerk een bijzondere ontmoetingsplek in het hart van de vestingstad.
Volgens koster Esther van der Wulp gaat het daarbij om meer dan alleen een gebouw. “Religie betekent verbinding,” zegt ze. “En dat zie je ook hier gebeuren. Kunst, muziek, geschiedenis en mensen komen samen onder één dak.”