In het digitale tijdperk van muziekstreaming is het een zeldzaamheid geworden om volledige albums te beluisteren, maar echte muziekliefhebbers weten dat het luisteren naar een album van begin tot eind een unieke ervaring kan bieden. In de reeks 'Vinyl Verhalen' neemt Dennis Mikhout elke week een iconisch muziekalbum onder de loep. Tijdens deze ontdekkingsreis onthult hij de verhalen achter deze albums, variërend van klassieke studiomeesterwerken tot memorabele live-opnames, ongeacht het genre en tijdperk. Deze week: 'Never Mind the Bollocks' van Seks Pistols.

Door: Dennis Mikhout

Er zijn albums die een genre definiëren en albums die een complete cultuur wakker schudden. Never Mind the Bollocks, Here's the Sex Pistols deed in 1977 allebei. Het enige officiële studioalbum van Sex Pistols duurt nog geen veertig minuten, maar de impact was enorm. Nee de band is niet de uitvinder van punk, maar werd wel het gezicht van een beweging die de Britse popmuziek voorgoed veranderde.

Tegen de tijd dat de plaat in oktober 1977 verscheen, waren de Sex Pistols al berucht. Optredens werden afgelast, platenmaatschappijen haakten af en de Britse pers volgde iedere provocatie op de voet. Toch zou alle ophef weinig hebben betekend als de muziek niet overeind was gebleven. Achter de chaos, het vloeken en de confrontatie zit een opvallend strak en zorgvuldig gemaakt rockalbum.

Groot-Brittannië onder spanning

Halverwege de jaren zeventig verkeerde Groot-Brittannië in economisch en sociaal zwaar weer. Uitzichtloze hoge werkloosheid en stakingen bepaalden het nieuws en voor veel jongeren voelde de toekomst weinig aantrekkelijk. Tegelijkertijd was rockmuziek steeds groter en duurder geworden. Stadionbands, lange solo's en technisch vertoon stonden ver af van het dagelijks leven van een nieuwe working class generatie.

De Sex Pistols boden een alternatief. Rond de kledingwinkel SEX van manager Malcolm McLaren en ontwerper Vivienne Westwood ontstond een groep die net zo veel draaide om de houding als om muziek. Zanger John Lydon, toen bekend als Johnny Rotten, werd het ideale gezicht van de toekomstloze generatie: scherp, sarcastisch, vol pukkels en zichtbaar kwaad.

Maar de band was meer dan een provocatie. Gitarist Steve Jones en drummer Paul Cook vormden een verrassend krachtig muzikaal fundament.

Het opnameproces: chaos buiten, controle binnen

De reputatie van de Sex Pistols doet vermoeden dat Never Mind the Bollocks in één wilde sessie werd opgenomen. Het tegenovergestelde is waar. Producer Chris Thomas, die eerder had gewerkt met onder anderen Roxy Music en Pink Floyd, hielp de band een zwaar en compact geluid te creëren.

Vooral Steve Jones bepaalde de klank van het album. Hij nam niet alleen vrijwel alle gitaarpartijen op, maar speelde op veel nummers ook de bas. Zijn gitaren werden in meerdere lagen opgenomen, waardoor de plaat veel voller klinkt dan de eenvoudige punkbezetting doet vermoeden.

De baspartijen van oorspronkelijk lid Glen Matlock en zijn rol als songwriter waren belangrijk in de vroege ontwikkeling van de band. Zijn vervanger Sid Vicious werd het bekendste visuele symbool van de groep, maar speelde muzikaal nauwelijks een rol op het uiteindelijke album. Het resultaat klinkt strak, luid en opvallend professioneel. De woede mag spontaan aanvoelen, de productie is dat niet.

Centraal staat de stem van Johnny Rotten. Technisch mooi zingen was nooit het doel. Hij spuugt woorden uit, trekt klinkers uit elkaar en gebruikt zijn stem als een ratelende tommy gun. Zijn teksten richten zich tegen gezag, sociale verwachtingen en de hypocrisie die hij overal om zich heen zag.

Twee sleuteltracks

‘Anarchy in the U.K.’: Vanaf de eerste woorden klinkt het nummer als een aankondiging. Steve Jones zet een enorme gitaarriff neer, terwijl Rotten zichzelf presenteert als een antichrist en anarchist. Het nummer werd vaak letterlijk als politiek manifest gelezen, maar de kracht zit vooral in de verwarring en frustratie die het uitdrukt.

‘God Save the Queen’: Uitgebracht rond het zilveren jubileum van koningin Elizabeth II werd 'God Save the Queen' onmiddellijk een nationaal schandaal. De tekst viel niet alleen de monarchie aan, maar vooral het idee dat iedereen tevreden moest zijn met de bestaande orde. Muzikaal is het nummer opvallend sterk opgebouwd: een massieve riff, een strak tempo en een refrein dat onmogelijk te negeren is.

Meer dan drie akkoorden

De Sex Pistols worden vaak teruggebracht tot eenvoud, maar Never Mind the Bollocks is muzikaal veel slimmer dan zijn reputatie doet vermoeden. Nummers als 'Holidays in the Sun', 'Pretty Vacant' en 'Bodies' hebben sterke hooks, dynamiek en zorgvuldig opgebouwde arrangementen.

Het album bereikte de eerste plaats van de Britse hitlijst, ondanks een verbod, controverse en problemen rond de titel. Enkele maanden later viel de band tijdens een chaotische Amerikaanse tournee uit elkaar. Daarmee bleef Never Mind the Bollocks hun enige echte studioalbum. Misschien versterkte dat de impact. Er kwam geen middelmatige opvolger, geen volwassen comeback en geen geleidelijke neergang. Alleen deze ene plaat.

Never Mind the Bollocks veranderde de popmuziek niet doordat de Sex Pistols de eerste punkband waren. Dat waren ze niet. De plaat veranderde iets omdat ze punk een geluid, een gezicht en een confrontatie gaf die onmogelijk te negeren waren.

Bijna vijftig jaar later klinkt het album nog altijd hard, compact en opvallend fris. De schok van 1977 laat zich niet volledig reconstrueren, maar de muziek heeft die niet nodig. Onder alle controverse zat namelijk iets veel duurzamers: een uitzonderlijk sterk rockalbum.