Historische vereniging houdt verleden van Geertruidenberg levend en nodigt publiek uit bij bijzondere onthulling op vrijdagmiddag 22 mei.

Door Tom Rietveld

Wie in Geertruidenberg woont, ziet ze geregeld terug in het straatbeeld; bij vestingwandelingen, herdenkingen en historische evenementen... de mannen en vrouwen van de Bergsche Battery. Wat ooit begon uit enthousiasme voor de geschiedenis van de stad, groeide uit tot een hechte re-enactmentgroep die al dertig jaar het verhaal van 1593 levend houdt. Dat jubileum krijgt dit voorjaar een bijzonder accent met de onthulling van een nieuw kanon, gevolgd door het lossen van een eerste schot met veel rook en ceremonieel vertoon.

Bij de Bergsche Battery draait het niet alleen om uniformen, vaandels en oude wapens. De vereniging verbeeldt de tijd van het beleg en de bevrijding van Geertruidenberg door prins Maurits in 1593, toen de Spanjaarden uit de stad werden verdreven. Die gebeurtenis vormt nog altijd de historische rode draad van de club.

Tijdens een gesprek met de mannen van het eerste uur: Jan Domenie, Sjaak Snijders en Freek Verwers komt vooral één ding naar voren: de Battery is méér dan een hobbyclub. Het is een vereniging van liefhebbers die geschiedenis tastbaar wil maken voor een breed publiek, en tegelijk ook een vriendenclub die al jarenlang samen optrekt.

Van havenfeest naar historisch spektakel

Het ontstaan van de Bergsche Battery ligt in de jaren negentig. De wortels gaan terug naar de toenmalige Stichting Havenfeesten Geertruidenberg, die in 1991 een eerste groot evenement organiseerde. Dat feest stond nog vooral in het teken van mobiliteit, met oude brandweerwagens, demonstraties en zelfs helikoptervluchten boven de stad.

Maar al snel groeide het besef dat Geertruidenberg méér te bieden had dan alleen een algemeen havenfeest. De historie van de vestingstad vroeg om een eigen invulling. Een bezoek aan Den Briel, waar op 1 april nog altijd de inname van de stad door de geuzen wordt herdacht, bracht mensen uit Geertruidenberg op ideeën.

“Toen zagen ze daar hoe geschiedenis echt tot leven kon worden gebracht,” vertelt het drietal. “Dat werkte aanstekelijk. Er ontstond contact met de mensen in Brielle en van het een kwam het ander.”

In 1993 viel alles op zijn plaats. Precies vierhonderd jaar na de bevrijding van Geertruidenberg door prins Maurits werd dat feit groots herdacht. De stad liep uit voor een historisch spektakel waarin het beleg werd nagespeeld. Met figuranten, poorten, kanonnen, kostuums en een overvolle Markt kreeg de geschiedenis ineens gezicht. Volgens de herinneringen van de betrokkenen trok dat evenement duizenden bezoekers.

Twee jaar later volgde opnieuw een grote herbeleving. Het succes was zo groot dat het idee ontstond om niet telkens mensen en materiaal van elders te moeten halen, maar in Geertruidenberg zelf een eigen historische groep op te richten. Dat leidde in 1996 tot de officiële installatie van de Bergsche Battery.

Terug naar het jaar 1593

Sindsdien verbeeldt de vereniging de tijd van de stadsmilitie uit de late zestiende eeuw. Piekeniers, musketiers, kanonniers en vaandelwacht: samen vormen zij een levend beeld van een roerige periode uit de Tachtigjarige Oorlog.

De keuze voor juist 1593 is logisch, zeggen de bestuursleden. Dat jaar is voor Geertruidenberg van grote betekenis. “Dat is het moment waarop prins Maurits de Spanjaarden uit de stad verdreef. Voor de Battery is dat het historische ankerpunt.”

De vereniging beperkt zich niet tot optredens in eigen stad. De leden zijn in de loop der jaren ook op tal van vestingfeesten in andere plaatsen actief geweest, in Nederland maar ook over de grens, onder meer in België en Duitsland. Binnen de wereld van historische re-enactment bestaat een breed netwerk van vestingsteden en groepen die elkaar uitnodigen bij evenementen.

Handwerk, kameraadschap en onderhoud

Bijzonder is dat de Bergsche Battery in de beginjaren veel zelf maakte. In een werkruimte in de voormalige brandweerkazerne werd gebouwd, geschilderd, genaaid en gesleuteld. Leden met een praktisch beroep of technische achtergrond maakten samen onderdelen, kleding, riemen, hoeden en zelfs laarzen. De vrouwen die meededen als marketentsters naaiden historische kostuums. Wat nu misschien vanzelfsprekend oogt tijdens een optreden, is in werkelijkheid het resultaat van jarenlang vakwerk en vrijwilligersinzet.

Ook de kanonnen vragen zorg en onderhoud. De houten onderstellen, affuiten en rolpaarden moeten geregeld worden nagekeken en opgeknapt. Verrotte delen worden vervangen en de constructies krijgen opnieuw een beschermende behandeling. De gemeente helpt daarbij waar nodig, maar veel werk komt neer op de leden zelf.

Die inzet typeert de vereniging. Iedere donderdagavond komen leden samen in het clubhuis. Daar wordt niet alleen gewerkt aan materiaal, maar ook bijgepraat. Juist die combinatie van geschiedenis en onderlinge verbondenheid houdt de Battery al dertig jaar op de been.

Nieuw kanon als jubileummoment

Het komende jubileummoment krijgt extra glans met de onthulling van een nieuw kanon. Dat gebeurt in aanwezigheid van beschermvrouwe Willemijn van Hees, voormalig burgemeester van Geertruidenberg en tegenwoordig burgemeester van Heusden. Ook interim-burgemeester Madeleine van Toorenburg zal daarbij aanwezig zijn.

Volgens het bestuur krijgt het kanon, zoals dat binnen de Battery traditie is, een eigen naam. Na de onthulling wordt ook een eerste ceremonieel schot gelost met een beperkte hoeveelheid kruit. Dat levert geen projectiel op, maar wel precies datgene wat bij zo’n historische gebeurtenis hoort: een dreun, een wolk rook en een indrukwekkend moment.

De plechtigheid vindt plaats op 22 mei om 15.00 uur op het Terreplein in Geertruidenberg.

Geschiedenis dichtbij huis

Voor wie pas kort in Geertruidenberg woont, of de vestingstad vooral kent van de mooie gevels en wallen, biedt het jubileum ook een kans om kennis te maken met een stuk lokale geschiedenis dat dieper gaat dan het straatbeeld. De Bergsche Battery laat zien dat het verleden hier niet achter glas ligt opgeborgen, maar nog altijd leeft in verhalen, rituelen en mensen.

Archivaris Jan Domenie bewaart daarvan inmiddels een schat aan materiaal: plakboeken, kranten, affiches, foto’s, munten en documenten over de havenfeesten, de herdenkingen en de opbouw van de vereniging. Het laat zien hoeveel energie en liefde er in de loop der jaren in de Battery is gestoken.

Met het nieuwe kanon viert de vereniging dus niet alleen een jubileum, maar ook de kracht van een idee dat al sinds de jaren negentig standhoudt: de geschiedenis van Geertruidenberg moet je niet alleen vertellen, je moet haar ook laten zien, horen en voelen.

Wie daarbij aanwezig wil zijn, krijgt binnenkort opnieuw de kans. En als het eerste schot klinkt, zal het niet alleen een eerbetoon zijn aan dertig jaar Bergsche Battery, maar ook aan een stad die haar verleden met overtuiging blijft uitdragen.