Voor één euro kwam een gehavend oud boek uit een kringloopwinkel opnieuw tot leven. Het Geïllustreerd Verjaardag-Album van P. Louwerse, uitgegeven in Zutphen, bevat voor iedere maand een fraaie illustratie en voor iedere dag een spreuk. Inmiddels is het een kleine maandelijkse ontdekkingstocht geworden: wat hebben woorden van ruim een eeuw geleden ons in 2026 nog te vertellen?

Door Tom Rietveld

Na 'Bloesem en Oogst' in augustus en 'Volharding' in september slaan we nu de bladzijde van oktober om. En opnieuw wacht een verrassing. Ditmaal is het geen vrolijke herfstprent. We zien een jager, honden, vogels in de lucht en een geweerschot in de verte. Daarbij staat een gedicht met de titel ‘Als de vrije vogel’.

De eerste regels ademen vrijheid:

'In rappe vlucht

Snelt door de lucht

De vrije vogel heen.'

Geen narigheid, geen zwaarmoedigheid. De vogel denkt slechts aan vreugde. Maar dan volgt plotseling het geweerschot. De vogel die ’s morgens nog vrij rondvloog, is ’s avonds dood.

Een sombere gedachte misschien, maar P. Louwerse laat het daar niet bij. Hij trekt de vergelijking met onszelf. Ook wij voelen ons vrij en blij, maar niemand weet wat een dag zal brengen.

Meer dan honderd jaar later raakt die gedachte nog steeds iets wezenlijks: vrijheid en geluk zijn kostbaar, juist omdat ze niet vanzelfsprekend zijn.

Eenvoud als waarheid

De dagelijkse spreuken van oktober beginnen meteen met een prachtige:

'Eenvoud is het kenmerk der waarheid.'

Een zin die in onze tijd bijna als tegenwicht kan dienen tegen een wereld waarin alles uitgebreid moet worden uitgelegd, aangeprezen en van commentaar voorzien. Misschien hoeft iets wat werkelijk waar of goed is helemaal niet ingewikkeld te zijn.

Op 2 oktober volgt:

'Te veel voornemen brengt voort luttel daden.'

Daar kunnen we in 2026 ook wel iets mee. Hoeveel goede voornemens verdwijnen niet in agenda’s en lijstjes? We willen meer bewegen, eindelijk iemand bellen, die kast opruimen of een plan uitvoeren. Maar tussen voornemen en doen ligt soms een verrassend grote afstand.

Louwerse zou waarschijnlijk zeggen: minder plannen, meer beginnen.

Warmte zien

Een bijzonder mooie spreuk staat bij 5 oktober:

'Doe zon ziet de wereld steeds vol warmte en licht.

Word eerst zon en aanschouw dan de wereld.'

De oude formulering vraagt even aandacht, maar de gedachte is helder. Hoe we naar de wereld kijken, bepaalt mede wat we erin zien.

Wie voortdurend het negatieve verwacht, vindt daar meestal genoeg bewijs voor. Maar wie zelf iets van warmte uitstraalt, ontdekt die warmte vaak ook bij anderen.

Misschien is dát wel een van de verrassingen van dit oude album. Achter de soms plechtige taal schuilen gedachten die moeiteloos zouden passen in een hedendaags gesprek over optimisme en levenshouding.

Waar liefde aanklopt

Op 14 oktober wordt het bijna poëtisch:

'Waar liefde aanklopt, doet liefde open.'

Zes woorden slechts. Maar hoeveel meer moet je er eigenlijk nog aan toevoegen?

Liefde hoeft daarbij niet alleen romantische liefde te betekenen. Het kan ook gaan om vriendschap, aandacht voor een buur, zorg voor familie of eenvoudigweg belangstelling voor iemand die dat nodig heeft. Wie iets geeft, krijgt soms onverwacht iets terug.

Een paar dagen later klinkt de toon nuchterder:

'De honden blaffen, maar de karavaan trekt voorbij.'

Ook die uitdrukking heeft de tijd overleefd. Niet op iedere kritiek hoeven we te reageren. Soms is doorgaan verstandiger dan voortdurend omkijken naar wat anderen zeggen.

Een kleine vonk

Op 27 oktober staat een waarschuwing die eveneens niets aan betekenis heeft verloren:

'Eene kleine vonk sticht wel eens een’ grooten brand.'

Letterlijk natuurlijk, maar vooral figuurlijk interessant. Een achteloze opmerking, een gerucht of een boos bericht kan veel groter worden dan degene die ermee begon ooit heeft bedoeld. In de tijd van sociale media verspreidt zo’n ‘vonk’ zich zelfs sneller dan P. Louwerse had kunnen vermoeden.

Daartegenover staat op 28 oktober juist iets zachts:

'Een krans, die vlug vervlecht, kan nooit het hart beloonen.'

Sommige dingen vragen tijd en aandacht. Dat gold toen en dat geldt nog steeds.

Het geluk staat niet stil

En dan nadert de maand zijn einde. Op 30 oktober lezen we:

'Het geluk staat niet stil voor iemands deur.'

Misschien moet je het soms zelf tegemoetlopen. Geluk is niet altijd iets dat aanbelt terwijl wij rustig binnen wachten. Soms ontstaat het juist doordat we iets ondernemen, iemand ontmoeten of oog hebben voor iets kleins dat zomaar op ons pad komt.

Zo blijkt opnieuw hoeveel er verborgen kan zitten in een boek dat ooit voor één euro tussen de kringloopspullen lag.

De bladzijden zijn gevlekt, de randen beschadigd en de taal verraadt haar ouderdom. Maar de gedachten zijn opmerkelijk vitaal.

Oktober begon met een vrije vogel die onbekommerd door de lucht vliegt. Misschien zit daarin wel de belangrijkste boodschap van deze maand: geniet van die vlucht zolang hij duurt. Stel niet alles uit, koester vrijheid en geluk en heb oog voor de mensen om je heen.

Want tussen alle ouderwetse woorden staat een waarheid die geen kalender nodig heeft:

vandaag is er om geleefd te worden.

Spreuk van de maand

'Waar liefde aanklopt, doet liefde open.'

Meer dan honderd jaar oud, slechts zes woorden lang – en eigenlijk hoeft er niets meer bij.

Volgende maand slaan we opnieuw een bladzijde om. Want oude woorden blijken soms verrassend actueel.