Wie vorig jaar tijdens Rondje den Berg over de historische Markt liep, weet dat je daar maar beter op alles voorbereid kunt zijn. Een voorstelling kan zich keurig voor je neus op een speelplek afspelen, maar even gemakkelijk komt het theater naar jóu toe. Een zonderling figuur duikt op tussen de terrassen, een voertuig baant zich een weg door het publiek of een acteur maakt een nietsvermoedende bezoeker plotseling onderdeel van zijn voorstelling. Dit jaar gebeurt het allemaal opnieuw. Rondje den Berg beleeft zijn 36e editie en organisator en programmamaker Lennart van Willigen durft inmiddels wel te zeggen dat het festival een vaste waarde is geworden.
Door Tom Rietveld
"Het is een festival met een hoog niveau van straattheater, met artiesten uit binnen- en buitenland,” vertelt Van Willigen. "We merken dat bezoekers ieder jaar terugkomen, maar ook dat steeds meer mensen van verder weg Rondje den Berg weten te vinden.”
Op de dag zelf zijn ongeveer dertig vrijwilligers in touw. Een kleinere groep is er gedurende het jaar al druk mee. Want achter zo’n schijnbaar spontaan straatfestival gaat heel wat voorbereiding schuil.
Een Markt die voortdurend verandert
Het decor is bijna niet mooier te bedenken: de historische Markt van Geertruidenberg. Rondom de monumentale bebouwing, bomen en terrassen verrijzen tijdelijke speelplekken en een festivalmarkt met kunst en creatieve makers. Sommige voorstellingen krijgen een vaste plek met publiek eromheen, andere bewegen zich tussen de bezoekers, langs kraampjes en terrassen.
Dit jaar staan ongeveer vijftien voorstellingen op het programma. Van clowneske acts tot circus, acrobatiek, dans en echt straattheater. Voor kinderen zijn er bovendien workshops waarbij ze niet alleen hoeven te kijken, maar zelf aan de slag kunnen.
"We proberen alles zo mooi mogelijk op elkaar af te stemmen,” aldus Van Willigen. "Het plein is groot, maar met alle voorstellingen en bezoekers is het ook heel snel gevuld.”
Juist dat door elkaar lopen van publiek, artiesten en creatieve makers vormt de charme. De scheidslijn tussen kijken en meedoen kan zomaar verdwijnen.
Hoog boven het publiek
Een van de producties waar de organisatie bijzonder naar uitkijkt is Beyond van Circumstances. Zes acrobatische dansers werken met ladders waarmee indrukwekkende constructies worden gebouwd. Ze klimmen, balanceren en zweven en bewegen zich op momenten zelfs hoog boven het publiek.
"Het is tegelijkertijd poëtisch en spectaculair,” zegt Van Willigen. "Die voorstelling heeft onder andere op Oerol gestaan en onlangs nog op Lowlands. We zijn er trots op dat we die naar Geertruidenberg hebben kunnen halen.”
Het spektakel heeft bovendien een inhoudelijke laag. De spelers zoeken letterlijk en figuurlijk grenzen op en laten zien wat samenwerking en onderling vertrouwen mogelijk maken.
Ook HOOG-tevree van Upside Down Acro zoekt het hogerop. Twee acrobaten, één ladder en een zak vol blokken zijn voldoende voor een mix van handstanden, acrodans, humor en halsbrekende balans.
Zwanenmeer op anderhalve vierkante meter
Wie denkt dat voor groot theater ook een groot podium noodzakelijk is, moet vooral gaan kijken naar Pikz Palace. Vier acteurs wagen zich aan niets minder dan Het Zwanenmeer. De beroemde balletklassieker van Tsjaikovski wordt in ongeveer dertig minuten gespeeld op een podium van slechts anderhalve vierkante meter.
"Het hele Zwanenmeer!”, benadrukt Van Willigen lachend.
Dat kan nauwelijks anders dan eindigen in een komische rollercoaster, al beloven de makers naast de gulle lach ook ruimte voor ontroering.
Een heel ander kleinood rijdt ondertussen over de Markt. Delinus 03 is naar eigen zeggen de kleinste taxi-bus ooit. De chauffeur en conducteur nemen passagiers mee voor een rit zonder betrouwbare dienstregeling, vaste route of gegarandeerde aankomsttijd. De enige zekerheid: there’s always room for one more.
Bingo in een caravan
Ook Harry’s Bingostal van Nieuw Lef is zo’n act waarbij nieuwsgierigheid gevaarlijk kan zijn. In een caravan organiseert Harry de bingokoning een bingospel voor een klein gezelschap.
Wat er precies binnen gebeurt?
Van Willigen glimlacht: "Dat ga ik niet vertellen.”
En zo hoort het bij straattheater. Niet alles vooraf uitleggen, maar je laten verrassen.
Dat geldt eveneens voor Tom, Tom & Tom van RavArt. Drie oude mannen bewegen zwijgend tussen het publiek. Met maskers, mimiek en improvisatie veranderen ze hun omgeving in hun eigen speelterrein. Een plein kan zomaar een yogaklas worden en voorbijgangers kunnen zonder waarschuwing in het spel worden betrokken.
Dan verschijnt ook nog De Kale Barones van Frans Custers. Hoog gezeten op haar paard Lady Luna Artemis IV verlaat zij haar edele paleis om zich eens onder het gewone volk te begeven. Dat volk is uiteraard gelijkwaardig aan de barones – zolang het haar maar netjes met 'U' aanspreekt. Een absurd en visueel schouwspel waarin performance, beweging en straatinteractie samenkomen.
Shakespeare tussen de monumenten
Rondje den Berg valt samen met Open Monumentendag en ook daar wordt verbinding mee gezocht. Een voorstelling die bijna voor de historische Markt gemaakt lijkt, is Shakespeare Take Away van Norbert Busschers.
Twee acteurs nemen een groep bezoekers mee op een wandeling en spelen onderweg, met hulp van het publiek, een van Shakespeares beroemde tragedies. Liefde, moord, jaloezie en eerzucht trekken zo dwars door Geertruidenberg.
Van Willigen kent het gevaar van dichtbij. "Ik heb zelf een keer meegespeeld. Ik was een boom.”
Het illustreert precies wat Rondje den Berg zo aantrekkelijk maakt: volwassenen mogen voor even weer kind zijn.
Zelfs het festival krijgt een gedicht
Nieuw is ook de aanwezigheid van dichteres Manouk. Zij gaat gedurende de dag in gesprek met bezoekers, verzamelt ervaringen en indrukken en verwerkt die tot een speciaal festivalgedicht. Zo krijgt behalve acrobatiek, beeldend theater en circus ook taal een plaats binnen het programma.
Op het circusspeelplein van Circuskaravaan kunnen bezoekers ondertussen zelf ontdekken of er een jongleur, acrobaat of circusartiest in hen schuilt. Bij Fiesta! van Restvorm werken bezoekers gezamenlijk aan een steeds langer wordende Mexicaanse slinger.
En dan zijn er nog voorstellingen waarover we bewust niets vertellen. Want wie alle verrassingen vooraf prijsgeeft, ontneemt straattheater een deel van zijn magie.
Creativiteit brengt creativiteit voort
Van Willigen ziet Rondje den Berg bovendien als meer dan een verzameling losse optredens. Theatermakers, kunstenaars, marktkooplieden en bezoekers ontmoeten elkaar.
Dat kan onverwachte gevolgen hebben. Enkele jaren geleden raakte een straattheaterartiest tijdens Rondje den Berg aan de praat met een vrouw die op de creatieve markt lampen maakte van oude voorwerpen, waaronder fotocamera’s. Uit die ontmoeting ontstond een uitwisseling van ideeën en materialen die uiteindelijk zelfs in een theatervoorstelling terechtkwamen.
"Dat is ook ons streven,” zegt Van Willigen. "Creativiteit samenbrengen.”
Iets om te koesteren
Dat het festival gratis toegankelijk kan blijven, is bepaald geen vanzelfsprekendheid. Vrijwilligers, gemeente, ondernemers en andere ondersteuners maken het samen mogelijk. Nieuwe sponsors blijven dan ook welkom.
Na 36 edities spreekt Van Willigen bijna beschermend over het evenement waarmee hij zelf in zijn geboorteplaats is opgegroeid.
"Voor bezoekers is het een vaste waarde geworden, maar ook artiesten komen hier graag. Een straattheaterfestival van dit niveau, op zo’n historische plek en met zo’n bekendheid: daar moeten we echt zuinig op zijn. Dit moeten we koesteren.”
De festivalmarkt begint om 11.00 uur, het straattheater rond 13.00 uur en om 17.00 uur valt het doek. Al is 'doek' bij Rondje den Berg misschien niet het goede woord. Hier zijn de Markt, de terrassen, bomen, monumenten én het publiek immers samen het theater.
En wie dit jaar alleen maar denkt een rondje over de Markt te maken, is gewaarschuwd: voor je het weet speel je Shakespeare, zit je in de kleinste bus ter wereld of sta je oog in oog met een Kale Barones.