Geertruidenberg – ‘Ook de stad Geertruidenberg mocht het veld haren arbeid worden en in het jaar 1843 heeft zij aan de uitnoodiging voldaan om alhier een succursaalhuis op te richten’. Met deze tekst werd de komst van de Zusters van Liefde uit Tilburg aangekondigd, waarmee dat jaar de geschiedenis van St. Agnes in de vestingstad begon. In 1975/77 werden het St. Agnesklooster en de St. Agnes-kapel gesloopt, om plaats te maken voor nieuwbouw. Om de belangrijke en waardevolle inventarisgoederen van het voormalige Sint-Agnes veilig te stellen en te herbestemmen werd in 2022 de Initiatiefgroep ‘Gedachtegoed Sint Agnes’ opgericht. Op donderdag 10 september jl. vond de laatste taak van de initiatiefgroep plaats; de overgebleven liturgische attributen uit de St. Agnes-kapel werden overgebracht naar de H. Bernarduskerk in Ulicoten. In die kerk heeft het bisdom Breda een diocesaan-depot om de inventarissen van gesloten kerken en instellingen op te slaan.

Door Jan Hoek

In 2017 werd De Riethorst gesloopt om plaats te maken voor nieuwbouw. Al snel werd er gestart met de verkoop van de inventaris van het zorgcomplex, waarna ook de attributen uit de voormalige St. Agneskapel verkocht dreigden te worden. Dat werd in eerste instantie voorkomen door Bergenaar Jan Domenie. Hij vertelt daarover: “Als verzamelaar van alles wat met de geschiedenis van Geertruidenberg heeft te maken, was ik uiteraard ook bij de start van de verkoop aanwezig. Die stond onder leiding van Ton Damen, destijds vrijwilligerscoördinator en activiteitenbegeleider van De Riethorst. Ik vroeg hem wat er met de in de gebedsruimte opgeslagen attributen uit de St. Agneskapel ging gebeuren. Het kwam er in feite op neer dat als er geen geschikte opslagruimte gevonden zou worden, ook dat verkocht zou worden. Ik stelde toen dat we eerst serieus moesten kijken of er passende bestemmingen in Geertruidenberg waren.” Om meer structuur in de activiteiten van Jan Domenie en Ton Damen te krijgen, werden Frank Staal, voormalig voorzitter van de Raad van Bestuur van De Riethorst Stromenland, en Theo Schneijdenberg benaderd. Vervolgens zette het gedreven viertal zich, onder de naam Initiatiefgroep ‘Gedachtegoed St. Agnes’, in voor verantwoorde herbestemmingen. Dit om, zoals ze stellen, vooral te voorkomen dat de attributen terecht zouden komen op rommelmarkten in Nederland en België. Daarbij behoorden inmiddels ook de attributen bij die op de zolder lagen van het voormalige verpleeghuis in Waspik. De initiatiefgroep was daarvan in het bezit gekomen na een attente tip van Heemkring ‘Op ‘t Goede Spoor’ uit Waspik.

Zoektocht

De initiatiefgroep ging eerst naar het plaatselijke Museum De Roos, die een aantal voor het museum geschikte artikelen heeft uitgekozen; plaats voor meer attributen in het depot van het museum was er helaas niet. Eric Bos wilde graag het verlichte glas-in-loodraam met een afbeelding van Sint Agnes in Tapperij Huis ten Bos. Dat paste volgens de initiatiefgroep prima bij de inrichting van het café met onder meer een spraakmakende collectie heiligenbeelden. De familie Simonis, eigenaren van het Stadshotel en De Schattelijn werden ook benaderd, maar stelden dat de attributen niet pasten bij de inrichting en stijl van de panden. Toen de nieuwbouw van De Riethorst gereedkwam, werd contact opgenomen met Mireille de Wee, voorzitter van de Raad van Bestuur van Mijzo, met de vraag of er een soort gedenkhoek aan de periode van de Zusters van Liefde in het gebouw van De Riethorst mocht komen; tot grote teleurstelling vertelde zij geen interesse te hebben in ‘dat spul’. Gelukkig mochten van de familie Simonis de overgebleven attributen tijdelijk opslagen worden in een van zeven kelders van De Schattelijn. Nadat Stadshotel Geertruidenberg geopend was, startte de familie Simonis met de restauratie van De Schattelijn. Dat betekende dat de opgeslagen attributen, geheel volgens afspraak, daar weg moesten. Die konden vervolgens, met toestemming van de gemeente en wederom tijdelijk, worden opgeslagen in ‘Huis van de wijk De Schelf’ in Raamsdonksveer. De initiatiegroep bleef op zoek naar een oplossing voor de overgebleven attributen, waaronder een bronzen bel, twaalf kandelaars met hoogtes van 35 tot 80 cm, twee collectezakken met steel, een wierookvat, een messing misdienaarbel, zeven sjerpen behorende bij de priesterkleding, zeven messing vazen en een zeer grote kaars met daarop de afbeelding van Sint Agnes en de tekst: ‘Tijd hebben voor iemand is de meest elementaire vorm van liefhebben’. Deze kaars werd overhandigd door ir. F. van Melick, van 1963 tot 1993 bestuursvoorzitter van Stichting Verpleeghuis Sint Agnes tijdens de eerstesteenlegging op 21 oktober 1985 van het nieuwe Sint Agnes.

Depot bisdom Breda

Frank, Jan en Theo vonden een nieuw onderkomen voor de genoemde liturgische voorwerpen in Ulicoten. Daar werd initiatiefgroep ‘Gedachtegoed Sint Agnes’ op 10 september ontvangen door de vrijwilligers Marianne van Kesteren en Piet de Leeuw, die met nog een paar vrijwilligers gemiddeld een dag per week bezig zijn met het inventariseren en vervolgens digitaliseren van de vele attributen in de H. Bernarduskerk. Het gaat om voorwerpen uit de vele tientallen kerken die de afgelopen decennia binnen het bisdom Breda (West-Brabant en Zeeland) zijn gesloten. Marianne van Kesteren zegt over het depot: “De belangstelling voor kerkelijke inventarissen is zowel in ons land als in België bijzonder groot. Particulieren kunnen in dit depot niet terecht. Het bisdom vindt dat de waardevolle goederen thuishoren in een kerk of een museum. Parochies kunnen wel in ons depot terecht. Ter bestrijding van de onkosten betalen die een klein geldbedrag, wij noemen het een soort ‘bewaarloon’, van enkele tientjes tot maximaal een paar honderd euro. Het bisdom Breda hoeft er niets aan te verdienen.” De initiatiefgroep heeft naast de veiligstelling en herbestemming van de inventarisgoederen van het voormalige Sint Agnes ook de taak op zich genomen om de historische tuin van het voormalig Agnes-Gesticht te voorzien van informatieve ANWB-borden over historische plekken en gebeurtenissen. Daarnaast zijn de graven van de destijds onbekende religieuze zusters opgeknapt en voorzien van een identiteit van de aldaar begraven zusters. Op een ANWB-bord staan nu alle namen, geboorte- en sterfdata van de zusters die zich hebben ingezet voor de armen- en ziekenzorg en onderwijs in Geertruidenberg. Ook het familiegraf van de familie Allard is opgeknapt. Ton Damen heeft helaas niet alle activiteiten mee mogen maken; hij overleed na een kort ziekbed op 5 maart 2026. Wel heeft hij nog kunnen meemaken dat op initiatief van de initiatiefgroep van 1 december 2022 t/m 23 juni 2023 in Museum de Roos de expositie ‘St. Agnes in Geertruidenberg 1843 tot 1993’ plaatsvond. Initiatiefgroep ‘Gedachtegoed Sint Agnes’ is klaar met hun taak. Wel hebben ze nog een paar wensen. De graven van de Zusters van Liefde zijn weliswaar opgeknapt, maar er wordt door personen regelmatig over de graven gelopen. Een afscheiding door paaltjes met daaraan een sierketting zou zeer welkom zijn, is de oproep richting gemeente. Daarnaast hebben ze de stille hoop dat er op het terrein nog eens een kleine Mariakapel wordt gebouwd voor bezoekers en passanten die even verstilling en rust zoeken.