In het digitale tijdperk van muziekstreaming is het een zeldzaamheid geworden om volledige albums te beluisteren, maar echte muziekliefhebbers weten dat het luisteren naar een album van begin tot eind een unieke ervaring kan bieden. In de reeks 'Vinyl Verhalen' neemt Dennis Mikhout elke week een iconisch muziekalbum onder de loep. Tijdens deze ontdekkingsreis onthult hij de verhalen achter deze albums, variërend van klassieke studiomeesterwerken tot memorabele live-opnames, ongeacht het genre en tijdperk. Deze week: The harder they come soundtrack van onder andere Jimmy Cliff.

Door: Dennis Mikhout

Sommige soundtracks begeleiden een film. Andere krijgen een leven dat veel groter wordt dan de film zelf. ‘The Harder They Come’ uit 1972 behoort zonder twijfel tot die laatste categorie. Met Jimmy Cliff in de hoofdrol én een verzameling van de beste Jamaicaanse muziek van dat moment werd het album voor veel luisteraars buiten Jamaica de eerste echte kennismaking met reggae. Ruim vijftig jaar later klinkt het nog altijd alsof de deuren van een snikhete studio in Kingston net zijn opengegooid.

Jimmy Cliff speelt in de film Ivanhoe Martin, een jongen van het Jamaicaanse platteland die naar Kingston trekt om zanger te worden. Zijn droom botst al snel op armoede, uitbuiting en criminaliteit. Cliff leverde verschillende nummers voor de soundtrack, maar de plaat bevat daarnaast muziek van onder anderen The Maytals, The Melodians en Desmond Dekker.

Het resultaat is geen gewone soundtrack, maar bijna een dwarsdoorsnede van de Jamaicaanse populaire muziek rond het begin van de jaren zeventig.

Dat is belangrijk, want Jamaica werd buiten het eiland nog vaak vooral geassocieerd met zon, stranden en toerisme. ‘The Harder They Come’ liet een heel andere wereld zien. Kingston is in de film bikkelhard, arm en chaotisch. De muziek klinkt daarentegen opvallend warm en aanstekelijk.

Juist dat contrast geeft de soundtrack zijn kracht. De ritmes zijn soepel, de baslijnen diep en de gitaren tikken licht tegen de maat, terwijl de teksten geregeld gaan over armoede, strijd, geloof en overleven.

Jimmy Cliff is daarbij de centrale figuur. Zijn stem klinkt helder en toegankelijk, maar heeft genoeg scherpte om de minder zonnige kanten van de verhalen overeind te houden.

Meer dan Jimmy Cliff alleen

Cliff zelf levert de ruggengraat van het album. De titelsong is een perfecte samenvatting van de film: koppig, strijdlustig en optimistisch tegelijk. 'The harder they come, the harder they fall' klinkt als een waarschuwing, maar vooral als een middelvinger naar iedereen die denkt dat Ivan zich zomaar gewonnen zal geven.

Toch zou het onterecht zijn om ‘The Harder They Come’ alleen als een Jimmy Cliff-album te beschouwen. Juist de andere artiesten maken duidelijk hoe rijk de Jamaicaanse muziekscene toen al was.

The Maytals zorgen met 'Pressure Drop' voor een van de meest energieke momenten. Toots Hibbert zingt met een rauwheid die sterk tegen Amerikaanse soul aanleunt, terwijl de band een onweerstaanbare groove neerlegt.

The Melodians brengen met 'Rivers of Babylon' juist een spirituelere kant naar voren. Desmond Dekkers '007 (Shanty Town)' grijpt terug op de eerdere ska- en rocksteadyperiode en laat horen dat reggae niet plotseling uit het niets was ontstaan. De soundtrack kijkt daardoor zowel achteruit als vooruit.

Twee sleuteltracks:

‘The Harder They Come’: De titelsong vat eigenlijk de hele film samen. Cliff zingt vanuit het perspectief van iemand die weigert zich neer te leggen bij zijn positie. Muzikaal blijft het nummer opvallend lichtvoetig. Gitaar, orgel en ritmesectie houden alles in beweging, terwijl het refrein steeds strijdlustiger gaat klinken.

Het is precies die combinatie die het nummer zo sterk maakt: muziek waarop je kunt dansen, gekoppeld aan een verhaal over verzet en zelfrespect.

‘Many Rivers to Cross’: Hier laat Cliff een totaal andere kant horen. Geen vrolijk stuiterende reggae, maar een langzaam, bijna gospelachtig nummer rond orgel en zang. Cliff klinkt vermoeid en kwetsbaar terwijl hij zingt over een lange weg waarvan het einde nog niet in zicht is.

Het nummer bewijst bovendien hoe nauw reggae verbonden was met soul, gospel en rhythm-and-blues. Cliff klinkt hier nauwelijks als onderdeel van één specifiek genre. Het is simpelweg een sterke soulzanger met een uitzonderlijk lied.

Reggae steekt de oceaan over

Toen het album buiten Jamaica werd uitgebracht, stond reggae internationaal nog aan het begin. Bob Marley and the Wailers zouden kort daarna bij Island Records doorbreken, maar voor veel luisteraars was deze soundtrack een van de eerste uitgebreide kennismakingen met Jamaicaanse muziek.

Daar zit achteraf misschien wel de grootste betekenis van de plaat. ‘The Harder They Come’ presenteerde reggae niet als curiositeit of vakantiesoundtrack, maar als volwassen popmuziek met eigen sterren, verhalen en tradities.

Meer dan vijftig jaar later klinkt het album nog steeds opvallend fris. Niet omdat reggae sindsdien weinig veranderd is, maar omdat de basis hier zo sterk is: geweldige stemmen, eenvoudige maar messcherpe arrangementen en ritmes die onmiddellijk blijven hangen.

Het hielp reggae de wereld over. Maar uiteindelijk bleef de soundtrack vooral overeind om de eenvoudigste reden van allemaal: de nummers waren goed genoeg om zelf de hoofdrol te spelen.