Door Tom Rietveld

Oude binnenvaartschepen langs de kade vertellen het verhaal van schippers, families en een onmisbare vaarroute naar het achterland.

Wie door Geertruidenberg wandelt, laat zich al snel betoveren door de monumentale panden en het historische straatbeeld. Minder bekend, maar minstens zo karakteristiek, zijn de oude schepen die langs de kade liggen afgemeerd. Ze vormen samen met hun bewoners een levend erfgoed. Achter elk schip schuilt een verhaal van werken, varen, techniek en wonen op het water.

Tijdens een bezoek aan een van die bewoners, Freek Lecher, wordt al snel duidelijk hoe diep de band met de binnenvaart hier geworteld is. Zijn schip ligt rustig tussen enkele andere woonschepen. “Voor de omgeving is het leuk dat deze schepen hier liggen,” zegt hij. “En het is goed dat ze bewoond zijn. Dan is er vanzelf ook sociale controle.”

Schippersdorp aan het water

Geertruidenberg is van oudsher nauw verbonden met de binnenvaart. Dankzij de strategische ligging groeide de stad uit tot een belangrijk knooppunt. “Het is best een groot binnenvaartdorp,” vertelt Freek. “Net als Werkendam bijvoorbeeld. Heel veel schepen en schippers komen hier vandaan.”

Veel schippers kozen ervoor om aan wal een huis te kopen voor hun gezin, terwijl zijzelf op het schip bleven wonen. Anderen maakten juist van hun schip een permanent thuis. “De schipper die hier in de jaren zeventig mee voer, woont nog steeds in deze stad,” zegt Freek. “Af en toe komt hij met zijn scootmobiel even langs de kade.”

Een schip met meerdere levens

Het schip waarop Freek woont, kent een lange geschiedenis en droeg in de loop der jaren verschillende namen. “Oorspronkelijk heette het Haarlemmermeer 5,” legt hij uit. “Na een verbouwing werd het Diesel sleep Neeltje, later Crema en daarna Albatros. In die periode voer het vanuit Rotterdam als transportschip.”

Eind jaren zeventig veranderde de functie. Het schip ging de pleziervaart in en werd uiteindelijk een woonschip. In de jaren negentig nam een nieuwe eigenaar het schip grondig onder handen. “Hij bracht het terug naar de stijl van eind jaren vijftig, begin jaren zestig, met een stuurhut en benedenwoning.”

Opmerkelijk detail: de motor was er eerder dan het schip. “Hij kocht eerst de industriële motor en zocht daar later een schip bij,” vertelt Freek. “Dat is uiteindelijk dit schip geworden.”

Onderhoud hoort erbij

Freek kocht het schip in 2017 en liet de naam staan. “Ik vond dat wel zo passend.” De motor verkeert in goede staat en wordt zorgvuldig onderhouden. “Vorig jaar hebben we een koprevisie gedaan. Dat is gepland onderhoud. Ook als je weinig vaart, moet je dat blijven doen.”

Wonen op een historisch schip vraagt toewijding. “Eens in de zeven jaar moet het schip uit het water voor keuring en certificering. Dat kost geld, maar je krijgt er iets unieks voor terug.”

Verhalen langs de kade

Aan de kade liggen momenteel zes schepen. Elk met een eigen geschiedenis. “Mijn buurman heeft een oude Rijnsleper,” vertelt Freek. “Dat waren schepen die vanuit Rotterdam helemaal tot aan Basel voeren. Soms met zes of zeven sleepschepen achter zich.”

Deze zogeheten rivierenslepers waren robuuste werkpaarden van de binnenvaart en speelden een grote rol in het goederenvervoer over de Rijn. “Sterke schepen,” zegt Freek met bewondering.

Een familie van het water

De liefde voor de binnenvaart zit diep in de familie. Freeks vader woont aan de overkant en was actief binnen de waterschadegroep. Zijn opa werkte bij de genie, bij de pontonniers. “Zij vervoerden brugdelen, tanks en munitie met grote sleepboten door heel Nederland.”

Die kennis en ervaring leven voort. “Doordeweeks vaar ik zelf op een cementtankschip,” zegt Freek. “Soms komen er gepensioneerde schippers meevaren. Dan hoor je verhalen van vroeger. Dat is goud waard.”

Onmisbare schakel

Wat veel mensen niet beseffen, is hoe belangrijk de binnenvaart vandaag de dag nog steeds is. De haven van Rotterdam draait mede dankzij duizenden binnenvaartschepen die goederen naar het achterland vervoeren. Containers, bulkgoederen en bouwmaterialen vinden via het water hun weg door Europa.

De schepen langs de kade in Geertruidenberg zijn stille getuigen van die geschiedenis.

Nationale Sleepbootdagen

Naast het wonen is er ook ruimte voor ontmoeting. Freek en zijn buren nemen deel aan de Nationale Sleepbootdagen, die dit jaar in Zwartsluis plaatsvinden. “Dan stellen we de schepen open voor publiek. Je ziet mensen die je een jaar niet hebt gesproken. En het voelt alsof het gisteren was.”

Varend erfgoed

Het behoud van historische schepen is vergelijkbaar met het behoud van monumentale panden. “Iemand met een oud huis wil dat ook in ere houden,” zegt Freek. “Deze schepen zijn soms meer dan 120 jaar oud. Dat is levend erfgoed.”

Waar vroeger veel werd gesloopt, groeit nu het besef van waarde. Niet als museumstuk, maar als plek om te wonen en te leven.

Verrijking voor de stad

De woonschepen vormen een verrijking voor Geertruidenberg. Ze verbinden verleden en heden en geven het stadsbeeld extra karakter. “Ik hoop dat de stad blij is met mensen zoals wij,” zegt Freek.

Wie even stilstaat aan de kade, ziet meer dan staal en touw. Hij ziet verhalen. En die verdienen het om verteld te worden.