In het digitale tijdperk van muziekstreaming is het een zeldzaamheid geworden om volledige albums te beluisteren, maar echte muziekliefhebbers weten dat het luisteren naar een album van begin tot eind een unieke ervaring kan bieden. In de reeks 'Vinyl Verhalen' neemt Dennis Mikhout elke week een iconisch muziekalbum onder de loep. Tijdens deze ontdekkingsreis onthult hij de verhalen achter deze albums, variërend van klassieke studiomeesterwerken tot memorabele live-opnames, ongeacht het genre en tijdperk. Deze week: Speakerboxxx/The Love Below van OutKast.

Door: Dennis Mikhout

In 2003 stond OutKast voor een merkwaardig probleem. Het duo uit Atlanta was groter dan ooit, maar Big Boi en André 3000 bewogen muzikaal steeds verder uit elkaar. Waar veel groepen op zo'n moment uit elkaar vallen of een moeizaam compromis zoeken, koos OutKast voor een andere oplossing. Beide leden maakten in feite hun eigen album en brachten die samen uit als één dubbelplaat.

Speakerboxxx/The Love Below werd daardoor geen traditioneel OutKast-album, maar een botsing tussen twee persoonlijkheden. Op Speakerboxxx bouwt Big Boi verder aan de zuidelijke hiphop waarmee het duo groot werd. Op The Love Below laat André 3000 de rap grotendeels los en duikt hij in funk, pop, jazz en psychedelica. Twee platen die nauwelijks op elkaar lijken, maar samen toch iets zeggen over de kracht van OutKast.

De rek was nog niet uit OutKast

Na Stankonia uit 2000 had het duo weinig meer te bewijzen. OutKast had southern hiphop van regionale stroming naar het centrum van de popcultuur gebracht en ondertussen een geheel eigen taal ontwikkeld. Maar het succes maakte ook duidelijk hoe verschillend Big Boi en André 3000 waren geworden.

Big Boi bleef een rapper in de klassieke betekenis: technisch scherp, ritmisch precies en diepgeworteld in Atlanta. André zocht juist steeds nadrukkelijker de grenzen van hiphop op. Hij zong vaker, experimenteerde met andere genres en leek weinig behoefte te hebben aan herhaling.

Op Speakerboxxx/The Love Below werden die verschillen het hele concept.

Speakerboxxx: Big Boi houdt de motor draaiende

Speakerboxxx is de meest herkenbare helft van het project. Big Boi werkt met zware baslijnen, funk, soul en de elastische ritmes van southern hiphop. Toch is het geen veilige voortzetting van eerder werk. De productie is rijker en beweeglijker, met blazers, gitaren en onverwachte tempowisselingen.

Big Boi bewijst vooral hoe vaak zijn rol binnen OutKast werd onderschat. Naast de opvallende persoonlijkheid van André 3000 leek hij soms de stabiele factor, maar hier wordt duidelijk hoe inventief hij als rapper en songwriter is. Zijn flows veranderen voortdurend, terwijl de tracks strak georganiseerd blijven.

The Love Below: André verdwijnt uit de hiphop

Op The Love Below trekt André 3000 vrijwel alle deuren open. De plaat klinkt als het werk van iemand die niet langer geïnteresseerd is in de vraag binnen welk genre hij thuishoort. Prince, jazz, synthpop, soul en psychedelische rock lopen door elkaar.

André zingt meer dan hij rapt en speelt zelf verschillende instrumenten. De plaat is rommelig, ambitieus en soms bewust overdreven. Niet ieder experiment werkt even goed, maar juist die onvoorspelbaarheid geeft The Love Below zijn karakter.

De productie is kleurrijk en vaak theatraal. Waar Speakerboxxx wordt aangedreven door ritme, draait The Love Below om sfeer en ideeën. André behandelt het album als een speeltuin waarin een popsong net zo makkelijk kan overgaan in jazz of een gesproken intermezzo.

Twee sleuteltracks

‘Hey Ya!’: Achteraf is het bijna vreemd hoe groot 'Hey Ya!' werd. Het nummer klinkt uitbundig en vrolijk, maar de tekst gaat over een relatie die uit elkaar valt en de vraag waarom mensen bij elkaar blijven wanneer liefde niet meer genoeg is. Die tegenstelling maakt de song veel slimmer dan zijn reputatie als feestnummer doet vermoeden.

Muzikaal trekt André 3000 zich weinig aan van hiphopconventies. Akoestische gitaar, handclaps en een onweerstaanbaar refrein vormen een popsong die in 2003 werkelijk overal te horen was.

‘The Way You Move’: Waar 'Hey Ya!' de grenzen opzoekt, laat 'The Way You Move' horen hoe krachtig een perfecte groove kan zijn. Big Boi rapt met zijn kenmerkende souplesse over een productie die funk en hiphop moeiteloos samenbrengt. Sleepy Browns refrein geeft het nummer zijn warme, bijna klassieke soulgevoel.

Opmerkelijk genoeg volgde 'The Way You Move' 'Hey Ya!' op als nummer één in de Amerikaanse hitlijst. OutKast nam daarmee feitelijk zichzelf de eerste plaats af.

Speakerboxxx/The Love Below werd een enorm commercieel succes. Het dubbelalbum verkocht miljoenen exemplaren en won de Grammy voor Album of the Year, een uitzonderlijke prestatie voor een hiphopact.

Maar het succes had een vreemde bijwerking. Juist het album waarop Big Boi en André 3000 hun individuele vrijheid volledig benutten, maakte duidelijk hoe ver ze muzikaal uit elkaar waren gegroeid. Na de soundtrack Idlewild uit 2006 verscheen geen nieuw OutKast-album meer.

Speakerboxxx/The Love Below is groot, rommelig en soms overvol, maar dat hoort bij de aantrekkingskracht. Het album probeert de verschillen tussen Big Boi en André 3000 niet op te lossen. Het geeft ze alle ruimte.

Daardoor werd de dubbelplaat zowel een hoogtepunt als een voorbode van het einde. Twee artiesten onder één naam, ieder op weg naar een andere bestemming. Dat het resultaat ook nog een van de succesvolste en avontuurlijkste hiphopalbums van zijn tijd werd, maakt Speakerboxxx/The Love Below alleen maar uitzonderlijker.