In het digitale tijdperk van muziekstreaming is het een zeldzaamheid geworden om volledige albums te beluisteren, maar echte muziekliefhebbers weten dat het luisteren naar een album van begin tot eind een unieke ervaring kan bieden. In de reeks 'Vinyl Verhalen' neemt Dennis Mikhout elke week een iconisch muziekalbum onder de loep. Tijdens deze ontdekkingsreis onthult hij de verhalen achter deze albums, variërend van klassieke studiomeesterwerken tot memorabele live-opnames, ongeacht het genre en tijdperk. Deze week: 'Black Moses' van Isaac Hayes.

Door: Dennis Mikhout

Toen Isaac Hayes in november 1971 Black Moses uitbracht, was hij al veel meer dan een simpele soulzanger. Hij was componist, producer, arrangeur en een van de belangrijkste architecten van het Memphis-geluid. Twee jaar eerder had hij met Hot Buttered Soul de grenzen van soulmuziek al flink opgerekt. Met Black Moses ging hij nog een stap verder. Het dubbelalbum is grootser, ambitieuzer en persoonlijker, zonder de warmte te verliezen die Hayes' muziek zo herkenbaar maakt.

De titel was aanvankelijk bedoeld als grap. Fans hadden Hayes vanwege zijn imposante verschijning en invloed binnen de zwarte gemeenschap de bijnaam 'Black Moses' gegeven. Zelf voelde hij zich daar niet prettig bij; hij wilde geen religieuze of messiaanse status. Toch besloot hij de naam te omarmen, juist om de mythe te relativeren. Dat gevoel voor ironie is tekenend voor Hayes: zelfverzekerd, maar zelden zelfingenomen.

Begin jaren zeventig verkeerde Stax Records in een turbulente periode. Na het verbreken van de samenwerking met Atlantic Records verloor het label een groot deel van zijn catalogus en moest het zichzelf opnieuw uitvinden. Isaac Hayes werd daarbij de belangrijkste troef.

Zijn albums bewezen dat soulmuziek meer kon zijn dan losse singles van drie minuten. Hij maakte lange, filmische composities waarin orkestrale arrangementen, funk, gospel en rhythm-and-blues samenkwamen. Black Moses bevestigde die artistieke vrijheid. Hayes kreeg vrijwel volledige controle over het project en gebruikte die ruimte maximaal.

Het opnameproces: soul op bioscoopformaat

De opnames vonden plaats in Stax Studios, waar Hayes werkte met de legendarische begeleidingsband The Bar-Kays. Daarnaast spelen de Memphis Strings en de Memphis Horns een hoofdrol in het geluid van de plaat.

De productie is rijk, maar opvallend transparant. Hayes stapelt strijkers, blazers, koortjes en percussie op elkaar zonder dat het massief wordt. Zijn diepe bariton blijft altijd het middelpunt. Waar veel soulplaten uit die tijd vooral draaien om energie, kiest Hayes voor ruimte en dynamiek. Hij durft nummers langzaam te laten groeien, waardoor de muziek een bijna filmisch karakter krijgt.

Dat past ook bij de periode. Een paar maanden eerder had Hayes met de soundtrack van Shaft bewezen hoe goed hij beelden in muziek kon vertalen. Op Black Moses doet hij hetzelfde, alleen bestaan de beelden nu volledig in het hoofd van de luisteraar.

Twee sleuteltracks:

‘Never Can Say Goodbye’: Oorspronkelijk een hit van The Jackson 5, maar Hayes verandert het nummer volledig. Waar het origineel licht en popgericht is, maakt hij er een langzame, emotioneel geladen soulsuite van. De rijke strijkers, de diepe groove en zijn beheerste voordracht geven de tekst een heel andere betekenis. Ineens gaat het niet meer alleen over afscheid, maar over berusting en verlangen.

‘I Can't Help It (If I'm Still in Love with You)’: De klassieker van Hank Williams krijgt bij Hayes ook een opmerkelijke transformatie. Country en soul blijken dichter bij elkaar te liggen dan vaak wordt gedacht. Zijn warme stem en het subtiele samenspel van blazers en strijkers halen de emotionele kern van het lied naar boven, zonder het sentimenteel te maken. Het is een van de mooiste voorbeelden van Hayes' vermogen om muzikale grenzen te laten vervagen.

Naast de muziek was ook de verpakking van Black Moses uitzonderlijk. De uitklapbare hoes toont Hayes in een pose die verwijst naar religieuze iconografie. Het was een van de meest opvallende albumhoezen van zijn tijd en onderstreepte de grootsheid van het project. Tegelijk weerspiegelde de hoes de complexe verhouding van Hayes met zijn bijnaam: trots, maar met een knipoog.

De invloed van de plaat reikt veel verder dan het genre.

Hiphopproducers sampleden decennialang zijn arrangementen, terwijl artiesten uit funk, neo-soul en R&B zich lieten inspireren door de manier waarop Hayes songs opbouwde. Zijn lang uitgesponnen grooves en orkestrale producties zijn terug te horen in het werk van onder anderen Portishead, Massive Attack en talloze hiphopacts.

Black Moses is geen album voor vluchtig luisteren. Het vraagt tijd, aandacht en overgave. Maar wie die investering doet, ontdekt een van de rijkste soulalbums ooit gemaakt.