Door Tom Rietveld
Soms levert één euro meer op dan je ooit had durven verwachten. Op een tafel in een kringloopwinkel lag een verweerd boekje met een beschadigde kaft. Prijs: € 1,00. Geen zeldzame eerste druk, geen kostbaar antiquariaat, maar een ‘Geïllustreerd Verjaardag-Album’ van schrijver P. Louwerse, uitgegeven rond 1900. Pas thuis, bladzijde na bladzijde, bleek dat ik niet zomaar een oud boek had gekocht, maar een verzameling levenswijsheden die na ruim een eeuw nog verrassend actueel zijn.
Dit verweerde Verjaardag-Album krijgt de komende twaalf maanden een tweede leven. Iedere maand slaan we samen een bladzijde om en ontdekken we hoe woorden uit een ver verleden ons nog altijd iets kunnen leren.
Het is geen verjaardagskalender zoals wij die kennen. Het is eerder een boek vol levenswijsheden. Elke maand begint met een fraaie illustratie en voor iedere dag van de maand staat een spreuk afgedrukt. De rechterpagina is leeggelaten, zodat de eigenaar zelf verjaardagen of aantekeningen kon noteren.
Bladerend door de pagina van juli valt vooral op hoe tijdloos veel van die uitspraken zijn. Natuurlijk ademen ze de taal van meer dan een eeuw geleden, maar de boodschap is verrassend herkenbaar. Sommige spreuken zouden vandaag zomaar op sociale media kunnen verschijnen.
Een maand vol levenslessen
De eerste spreuk van juli luidt:
'Wijs bestel in alle zaken komt den mensch het meeste te baat.'
Vrij vertaald: denk eerst na voordat je handelt.
In een tijd waarin alles snel moet en beslissingen soms in enkele seconden worden genomen, blijft dat een waardevolle gedachte. Even stilstaan voordat je reageert of een oordeel velt, voorkomt vaak een hoop problemen.
En wat te denken van de spreuk van 4 juli:
'De waarheid overwint altijd, omdat zij de waarheid is.'
Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar juist in een tijd waarin nepnieuws, halve waarheden en snelle meningen elkaar voortdurend afwisselen, is het een opvallend actuele uitspraak.
Een boodschap die blijft hangen
Een van de mooiste spreuken van deze maand vind ik persoonlijk die van 10 juli:
'Om goed te doen, is het nooit te laat.'
Korter kan bijna niet. Toch schuilt er een wereld van betekenis achter.
Een vriendelijk telefoontje naar iemand die alleen is.
Een excuus dat al veel te lang is uitgesteld.
Een helpende hand voor een buur.
Goede daden hebben geen houdbaarheidsdatum. Misschien is dat wel de reden waarom deze eenvoudige zin na ruim honderd jaar nog steeds binnenkomt.
Vriendelijke gedachten
Ook de spreuk van 28 juli verdient een plaatsje op de koelkast of boven een bureau:
'Vriendelijke gedachten zijn een brug, die de breedste rivier en de wijdste kloof kunnen overspannen.'
Wat een prachtige beeldspraak.
In een samenleving waarin verschillen soms groter lijken dan overeenkomsten, herinnert deze zin eraan dat begrip, aandacht en vriendelijkheid mensen dichter bij elkaar kunnen brengen. Een brug begint immers niet met beton, maar met de bereidheid om elkaar tegemoet te komen.
Verrassend actueel
Niet iedere spreuk klinkt even modern. Sommige zijn duidelijk geschreven vanuit de opvoedkundige ideeën van het einde van de negentiende eeuw. Toch bevatten ook die vaak een kern die vandaag nog herkenbaar is.
Zo lezen we:
'Maak uwe redenen kort; en zeg met weinig woorden veel.'
Wie ooit een vergadering heeft bijgewoond of een lange e-mail heeft ontvangen, zal glimlachend erkennen dat deze raad nog altijd bruikbaar is.
En ook deze blijft overeind:
'Om goed te doen, is het nooit te laat.'
Soms hoeft wijsheid helemaal niet ingewikkeld te zijn.
Een illustratie vol rust
De maand juli wordt begeleid door een sfeervolle gravure van een moeder met twee kinderen in een roeiboot. Op de achtergrond zwemmen zwanen tussen het riet. Het tafereel straalt rust uit, alsof de zomer even stil is blijven staan.
De afbeelding vormt een mooi contrast met de haast van onze tijd. Geen mobiele telefoons, geen verkeer, geen agenda’s die uitpuilen van afspraken. Alleen water, natuur en aandacht voor elkaar. En een gedicht met de titel: Eene voorbode?
Eene voorbode?
Blank als het zwaantje,
En helder als ’t nat,
Frisch als de rietpluim
En schoon als het blad,
Is ook het leven
Der bloeiende jeugd …
Zij het een voorbôo
Van grijsaards geneugt!
Zij het die voorbôo
En niet een profeet,
Spreken van vreugde
Veranderd in leed!
Juist daardoor nodigt de illustratie uit om even stil te staan. Misschien is dat wel precies wat de maker ruim een eeuw geleden heeft bedoeld.
Oude woorden, nieuwe betekenis
Wie dit oude Verjaardag-Album doorbladert, ontdekt meer dan alleen fraaie illustraties en sierlijke letters. Het is een tijdcapsule vol kleine levenslessen. Sommige spreuken voelen ouderwets, andere verrassend modern. Maar allemaal nodigen ze uit om even na te denken.
Misschien is dat wel de grootste kracht van zulke oude boeken. Ze vertellen niet alleen hoe mensen vroeger leefden, maar laten ook zien dat bepaalde waarden nauwelijks veranderen. Eerlijkheid, vriendelijkheid, doorzettingsvermogen en zorg voor elkaar zijn van alle tijden.
En terwijl buiten de zomer van 2026 volop in bloei staat, klinkt een eenvoudige zin uit een boek van meer dan honderd jaar geleden nog altijd verrassend actueel:
'Om goed te doen, is het nooit te laat.'
Voor één euro kocht ik dit oude boek. Maar de waarde ervan laat zich niet in geld uitdrukken. Sommige vondsten uit een kringloopwinkel verdwijnen na een paar dagen weer in een kast. Dit verweerde Verjaardag-Album krijgt de komende twaalf maanden een tweede leven. Iedere maand slaan we samen een bladzijde om en ontdekken we hoe woorden uit een ver verleden ons nog altijd iets kunnen leren.”