Bezoekers van Museum De Roos kunnen voortaan een exacte replica bewonderen van het beroemde ‘Zwaard van Geertruidenberg’. Het originele 14de-eeuwse zwaard raakte beschadigd na een bruikleen aan het Rijksmuseum van Oudheden en wordt daarom niet langer tentoongesteld.

Door Jan Hoek

Op 15 augustus 2005 werd door de Archeologische Werkgroep van de Oudheidkundige Kring ‘Geertruydenberghe’ een zeldzaam 14de-eeuws zwaard gevonden. Het zwaard, met Franstalige koperen ‘letter-inleggingen’, bevond zich nog in een met leder overtrokken houten schede. Van dit type zwaard zijn slechts twee exemplaren gevonden: één in Denemarken met vier ingelegde letters en één met een veel langere tekst in Geertruidenberg.

Het ‘Zwaard van Geertruidenberg’ is eigendom van de provincie Noord-Brabant, die inging op een verzoek van het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Het Leidse museumbestuur wilde het zwaard opnemen in de tijdelijke expositie: ‘25 jaar archeologie 2000-2025’, met daarin de meest spraakmakende vondsten uit die periode uit het hele land. Het werd helaas een drama, met als gevolg dat het ‘Zwaard van Geertruidenberg’ voortaan beschadigd in het Provinciaal Depot Bodemvondsten Noord-Brabant in ’s-Hertogenbosch ligt opgeslagen en nu in Museum De Roos een exacte replica van het zwaard te bewonderen is.

Historisch belang

Dat het Leidse Rijksmuseum van Oudheden het ‘Zwaard van Geertruidenberg’ wilde opnemen in de wisselexpositie, maakte wel duidelijk dat de vondst in de Koestraat van historische significantie was. Nadat het zwaard zo’n 20 jaar lang in alle rust in Museum De Roos had gehangen, bleek na het uitlenen aan het Rijksmuseum van Oudheden dat het zwaard gebroken was.

Afgesproken was dat het kostbare en kwetsbare zwaard in het Leidse museum apart en op een zachte ondergrond tentoongesteld zou worden. Het bleek echter, samen met andere voorwerpen, in een glazen vitrine te liggen, met als enige vermelding dat het zwaard uit het depot van de provincie in ’s-Hertogenbosch kwam. Terwijl vermelding van zowel de Oudheidkundige Kring als Museum De Roos toch waarheidsgetrouwer zou zijn. Met andere woorden: een slordig gevalletje ‘geschiedvervalsing’ door een Rijksmuseum.

Toen het museumstuk, na reparatie bij Restaura in Heerlen, eindelijk terugkwam in het museum aan de historische Bergse Markt, brak er ‘spontaan’ een stukje bij het handvat af.

Exacte replica

Het zwaard is eigendom van de provincie en volgens de leenovereenkomst is Museum De Roos verantwoordelijk voor schade aan het zeer zwakke en doorgeroeste zwaard. Museumvoorzitter Ron Haveman zegt daarover: “Het zwaard was te fragiel geworden; tal van scheuren en op sommige plekjes was er zelfs sprake van poedervorming. Een meerderheid van het bestuur wilde deze kostbare verantwoordelijkheid niet meer. Daarom is er besloten een gedetailleerde 3D-scan in kleur van het zwaard te laten maken, waarbij details worden vastgelegd tot 0,1 mm. Vervolgens hebben we besloten het gescande zwaard door Restaura te laten printen tot een exacte replica. Dat was mede mogelijk dankzij een donatie van een voormalig bestuurslid en met toestemming van het Provinciaal Depot Bodemvondsten Noord-Brabant. We zijn zeer content met het resultaat: een exacte replica van het ‘Zwaard van Geertruidenberg’. Restaura is een gespecialiseerd atelier waar van kleine vondsten uit de Bronstijd tot en met een historisch kanon van 3,5 meter lang exacte replica’s worden gemaakt. Als bestuur zijn we zeer content met de replica van ‘ons’ zwaard, dat absoluut museumwaardig is.”

Franse doctoranda

Dat het middeleeuwse ‘Zwaard van Geertruidenberg’ een bijzonder spraakmakende vondst is die ook over de grenzen tot de verbeelding spreekt, werd duidelijk toen museumvoorzitter Ron Haveman een mail kreeg van een doctorant histoire médiévale van de universiteit in het Franse Poitiers, die om meer informatie over het zwaard vroeg. Mocht zij ooit Museum De Roos bezoeken, dan ziet de doctoranda middeleeuwse geschiedenis een prachtige replica van het zwaard, dat ook voor de komende generaties te bewonderen is. Het past prachtig in een museum dat het verhaal vertelt van de rijke historie van Hollands oudste stad, Geertruidenberg.