Raamsdonksveer – Acht jaar na de realisatie van de eerste oeverzwaluwwand langs de dijk van het Noordergat/Amertakkanaal, nabij het terrein van Sibelco in Geertruidenberg, is op maandag 28 september bij de Plas van Caron de tweede oeverzwaluwwand geplaatst. Beide zwaluwwanden zijn een initiatief van de Natuurfederatie Geertruidenberg. De tweede kunstmatige (betonnen) wand is twaalf meter breed en 2,5 meter hoog en telt in totaal 234 nestgaten. De bouw is mede mogelijk gemaakt dankzij subsidies van de provincie Noord-Brabant, Brabants Landschap, Nationale Postcode loterij en Vogelbescherming Nederland. Bij de oeverzwaluwwand moet nog zo’n 150 kuub grond gestort worden en dienen de nestgaten gevuld te worden met zand, iets dat door vrijwilligers van Natuurfederatie Geertruidenberg jaarlijks herhaald moet worden. In december zijn deze werkzaamheden verricht. Ruim op tijd, want de eerste oeverzwaluwen worden komend voorjaar verwacht.

Door Jan Hoek

In 2022 is de zandwinning van de Plas van Caron gestart. De zandwinning, in totaal bijna een miljoen kubieke meter zand, wordt door Boskalis uitgevoerd en wordt voornamelijk gebruikt voor regionale projecten, waaronder een groot deel voor de verbreding van de A27. Tijdens de zandwinning heeft de oeverzwaluw zich in 2023 en 2024 genesteld in de toen aanwezige zanddepots. Peter Verwaters, secretaris van Natuurfederatie Geertruidenberg, vertelt daarover: “Helaas zijn door hoosbuien in 2024 nestgaten ingestort en zijn we in gesprek gegaan met gebiedsontwikkelaar K3, met als doel de realisatie van een oeverzwaluwwand in het gebied. De Plas van Caron zal namelijk, na het op een verantwoorde manier verondiepen door Grondbank GMG, een onderneming binnen K3, met ruim een miljoen kuub slib en grond, heringericht worden in een natuur- en recreatiegebied; iets dat over zo’n acht à tien jaar gerealiseerd moet zijn. In het plan zijn onder meer moeras- en rietlanden opgenomen wat in combinatie met de Plas van Caron zorgt voor een uitstekend foerageergebied voor de oeverzwaluwen. Grondgebied voor dergelijke projecten is moeilijk te vinden. We zijn dan ook heel blij dat grondeigenaar Jan Caron gelijk enthousiast was; hij noemde het een toegevoegde waarde voor het gebied en gaf gelijk zijn goedkeuring om de oeverzwaluwwand op zijn grond te plaatsen.”

Moerassig gebied

Kunstmatige wanden van beton hebben zich al op tal van plaatsen in ons land bewezen. Gezien de locatie in Raamsdonksveer en het gegeven dat de oeverzwaluwen het gebied al hebben ontdekt, is het aannemelijk dat in 2027 de oeverzwaluw zich er zal nestelen. “Het wordt hopelijk even succesvol als ons eerste project zo’n acht jaar geleden. Alle 195 nestgaten waren daar dit jaar bezet door de oeverzwaluwen. De wand bij de Plas van Caron ligt in de noordwesthoek en komt te liggen tussen de plas en een nog te realiseren moerassig gebied. De plaatsing van de tweede wand was wel een moeizamer proces dan bij de eerste, die veel formeler verliep. Deze keer hadden we veel meer te maken met allerlei randzaken, procedures en vergunningverleningen. De positieve rol van de grondeigenaar en de toegezegde subsidies maakten veel goed, evenals de bijdragen van de belangrijke sponsors Grondbank GMG en Brabant Groen te Raamsdonksveer”, concludeert Verwaters. Voor het plaatsen van de betonnen L-Elementen en stelconplaten stelde Grondbank een kraan ter beschikking. Ook het aan het Keizersveer gevestigde Brabant Groen, een partner voor alles wat onder de noemer groenvoorzieningen valt, speelde een positieve rol. Voor het Veerse bedrijf was het de eerste zwaluwwand die zij hebben geplaatst. Directeur/projectleider Gerwin Kieboom vond het een mooi project. Hij zegt daarover: “Het is een perfecte locatie voor een oeverzwaluwwand. Het spreekt mij extra aan, omdat mijn hobby het fotograferen van vogels is. Ik hoop dat we in ons werkgebied, dat ligt tussen Waalwijk en Bergen op Zoom, meer oeverzwaluwwanden mogen aanleggen. In dat gebied zijn zonder twijfel geschikte locaties te vinden.”

IJsvogelwanden

Mede dankzij de realisatie van oeverzwaluwwanden in ons land zoals door Natuurfederatie Geertruidenberg in onze gemeente staat de oeverzwaluw niet meer op de Nederlandse Rode Lijst. Alertheid blijft echter noodzakelijk. Zo staat bij onze zuiderburen, op de Vlaamse Rode Lijst, de oeverzwaluw gekwalificeerd als ‘bijna in gevaar/achteruitgaand’. Na de realisatie van de tweede oeverzwaluwwand in de gemeente Geertruidenberg, begint de Natuurfederatie met de volgende klus tussen de Plas van Caron en de zogenoemde Nionplas, eigendom van de gemeente. Langs de Ecologische Verbindingszone (EVZ) De Donge worden op korte termijn twee kunstmatige ijsvogelwanden gerealiseerd Ook de ijsvogel staat niet meer op de Rode Lijst. De ijsvogel is echter gevoelig voor strenge winters, waarbij het sterftecijfer kan oplopen tot 50%. Dankzij het milde weer de afgelopen jaren en gerichte natuurmaatregelen, zoals het afsteken van steile waterkanten voor nesttunnels of het plaatsen van kunstmatige wanden, gaat het nu goed met de zeldzame ijsvogel. In 2024 lag het aantal broedparen van de felgekleurde vogel naar schatting op 950 tot 1100.