Een aantal leden van de Katholieke Plattelandsjongeren (KPJ) Raamsdonk zong in 1966 als koortje op een feestavond in een plaatselijk café. Een van de aanwezigen was Harrie Muskens. Die was zo enthousiast over de kwaliteit van het gelegenheidskoortje dat hij stelde: "Daar moeten jullie meer mee doen". Dat was duidelijk niet tegen dovemansoren gezegd, want al op 17 augustus van dat jaar werd een koor opgericht dat de Latijnse naam 'Cantate Corde' kreeg, ofwel ‘zingen met je hart’. De eerste dirigent werd Harrie Muskens, onder wiens leiding er op dinsdagavond gerepeteerd werd in ‘De Koppelpaarden’, het café van Kees Nieuwenhuizen. Dat ging zo goed dat in het oprichtingsjaar al een kerstconcert werd gegeven. Van een klein gemend (kamer)koor ontwikkelde het koor zich tot een regionaal bekend oratoriumkoor. Een koor met tradities, want zestig jaar later wordt er nog steeds op dinsdagavond gerepeteerd en vindt er jaarlijks een kerstconcert plaats.

Door Jan Hoek

Harrie Muskens, broer van oud-bisschop Tiny Muskens, had in kerk en muziek zijn voornaamste interesses. Een van zijn grootste verdiensten op dat vlak was de ontwikkeling van de ‘Documentatie Nederlandstalige Kerkmuziek’, een database van Nederlandse kerkliederen. In een krant, die in 2016 werd uitgegeven ten gevolge van het 50-jarig jubileum van Cantate Corde, zegt Harrie Muskens (1939-2019): “(…) Na het eerste kerstconcert gingen we als koor, met zangers en muzikanten, in polonaise rond het biljart in ‘De Koppelpaarden’. Het was een uniek begin, met enthousiaste leden en goede stemmen. En het maakte niet uit of we nu ‘Waarom maken de boeren de pap zo dun’ of het ‘Ave Maria’ van Strawinsky zongen. Het was een heerlijke tijd. De inzet van de koorleden was voor mij mede aanleiding om muziek als beroep te kiezen.” Zijn dirigentenexamen deed Muskens later samen met het KPJ-koor. Zijn beroepskeuze kreeg onder meer handen en voeten met streekmuziekschool Albert Smijers, waarvan Muskens directeur was. In 1975 verhuisde het koor naar de kapel van het Ontmoetingscentrum (OMC). Door de gestage groei van het aantal leden werd uitgeweken naar de grote zaal en later De Huijskamer/De Ontmoeting van het OMC. Het jaarlijkse kerstconcert vond aanvankelijk plaats in de St. Bavo-kerk. Na de grote restauratie van de Lambertuskerk in 2004 vonden alle Cantate Corde-concerten daar plaats. Voordelen waren dat het koor in plaats van 250 in de St. Bavo nu 350 concertbezoekers kon ontvangen en, heel belangrijk voor een koor, een betere akoestiek.

Dirigenten

Het ten gehore brengen van de klassieke muziek is een van de hoofddoelen van Cantate Corde. Om dat op een verantwoorde manier te kunnen doen, is een vakbekwame dirigent onontbeerlijk. Harrie Muskens werd in 1975 opgevolgd door Nico Schrama. Onder zijn leiding begon de ontwikkeling van kamerkoor naar oratoriumkoor. Een kamerkoor heeft qua grootte een ondergrens van ongeveer acht tot tien zangers en een bovengrens tussen de dertig en veertig zangers; een oratoriumkoor is een groot koor dat zich richt op het uitvoeren van oratoria: avondvullende, klassieke muziekstukken voor koor, orkest en solisten, onder begeleiding van een groot orkest. In 1975 telde het gemengde koor ongeveer 25 leden, een aantal dat uitgroeide tot gemiddeld zestig. Naast het traditionele kerstconcert werd onder leiding van Schrama ook elk jaar een zomerconcert gegeven. Nadat Cantate Corde vanaf 1988 korte tijd werd geleid door achtereenvolgens Hans Noijens en Antoine van Wanrooy, keerde Schrama in 1991 terug. Met de komst van instrumentale begeleiding groeide de kwaliteit van het koor gestaag. Onbetwist hoogtepunt in die tijd was voor Nico Schrama de uitvoering van de Johannes Passion van Johann Sebastian Bach. In 2003 kwam Cantate Corde onder leiding van André Telderman, het jaar dat Cantate Corde een oratoriumkoor werd. Telderman was geen onbekende voor de koorleden, want vanaf 1978 begeleidde hij het koor regelmatig als pianist en later ging hij ook mee repeteren. Sinds januari 2015 is Carl van Kuyck de dirigent. Zijn eerste kennismaking met het koor in 1985 was een bijzondere. Om zich voor te bereiden op het toelatingsexamen voor het conservatorium studeerde Carl in die tijd ruim vier uur per dag piano en volgde daarnaast lessen solfège en harmonieleer bij toenmalig muziekschool-directeur Nico Schrama. Hij vroeg Van Kuyck om de ‘Liebeslieder Walzer’ van Brahms te komen spelen voor een radio-opname van zijn koor Cantate Corde. De opname werd later door de KRO uitgezonden op Hilversum 4. In 1983 werd ook een optreden van het koor uitgezonden door de Wereldomroep en was het ook te horen tijdens een uitzending van de AVRO-korenfestivals. Carl van Kuyck is naast dirigent ook oprichter en artistiek leider van het Möbius Ensemble Tilburg, een muziekgezelschap dat veel concerten van Cantate Corde begeleidt.

Gezelligheid en kwaliteit

Nelly de Meijer en Joop Fens zijn in het diamanten jubileumjaar de enige leden die vanaf de oprichting lid zijn van Cantate Corde. Nelly begon als 16-jarig meisje bij het KPJ-koor. Met de woorden ‘Gezelligheid en kwaliteit’ wordt het oratoriumkoor volgens haar het best gekenmerkt. “Voor de jaarlijkse Ceciliafeesten rond 22 november wordt vanaf de oprichting jaarlijks alles uit de kast getrokken om er een geweldig feest van de te maken, compleet met liedjes, sketches, quizzen en dansjes.” Uit die periode herinnert zij zich vooral de koorscholing in Tilburg, de Korenfestivals en de vele acties om aan geld te komen, zoals de populaire skelterraces om het kampioenschap van Raamsdonk. Nelly, zelf twee keer kampioen bij de dames, vertelt daarover: “Deze werden georganiseerd in samenwerking met de Nederlandse Skelterbrigade. Op het bedrijventerrein van de Gebr. Van Strien aan de Heemraadsingel werd, in samenwerking met judovereniging Nintai, een echt circuit ingericht; later vonden de wedstrijden plaats op het terrein naast de St. Bavo-kerk. De deelnemers kwamen uit het hele land, maar ook eigen leden waren zeer fanatiek. Spraakmakend was onze oliebollenactie die met halfvasten werd gehouden. We bakten de oliebollen op de huishoudschool in Raamsdonk en later op de LHNO-school (Lager Huishoud- en Nijverheid Onderwijs) in Raamsdonksveer. Vaten vol deeg, bereid door bakker Fens, werden aangevoerd, waarna we met een grote groep bakkers aan de slag gingen; daarna werden ze verpakt en huis-aan-huis aangeboden. De auto’s die daarvoor werden gebruikt, stonken nog dagenlang naar de oliebollen.” Later gingen de acties over in Moederdagtaartjes en banketstaven, ook allemaal afkomstig van Bakker Fens.

Van hotpants naar vrijblijvend zwart

Joop Fens was 18 jaar toen hij zich aanmeldde bij het KPJ-koor. Een tijd dat de dames nog in hotpants optraden, kleding die geleidelijk aan werd vervangen door ‘vrijblijvend zwart’ voor alle leden. Ook voor hem loopt gezelligheid als rode draad door de geschiedenis van de vereniging. “Tegenwoordig worden de zaken wat strakker georganiseerd dan voorheen. Een logisch gevolg van de ontwikkelingen die we de afgelopen 60 jaar hebben meegemaakt. Cantate Corde heeft zich immers ontwikkeld van een koor dat vooral makkelijke liedjes zong naar een oratoriumkoor met klassieke muziek.” Als onvergetelijke herinnering noemt hij het jaar dat het koor na een optreden moest overnachten in Gorinchem. “Het even aanleggen, wat we gewend waren bij uitstapjes, mondde toen uit in een nachtelijk verblijf. Bij vertrek rond middernacht bleek dat het was gaan ijzelen en kon de bus niet meer wegkomen. Na een lange nacht van kaarten, discussiëren en sluimeren in een ongemakkelijke houding, konden we ’s morgens pas na 9.00 uur vertrekken. Het record van ‘blijven plakken’ werd hierdoor ruimschoots gehaald. Tijdens de coronaperiode van maart 2020 tot februari 2022 mocht er niet gezamenlijk in één ruimte gerepeteerd worden. Daarom werd er enige tijd via beeldschermen gerepeteerd. Dat veranderde toen Wim van Oorschot zijn tuin beschikbaar stelde. Bij goed weer werden er door hem op zijn gazon vlaggetjes op 1,5 meter van elkaar geplaatst, zodat op de verplichte afstand van elkaar toch als koor gerepeteerd kon worden; een mobiel pianootje zorgde voor de nodige muzikale ondersteuning.” Wim van Oorschot was in 2003 de initiatiefnemer van de oprichting van de stichting Vrienden van Cantate Corde, met als doel via diverse acties extra inkomsten te genereren. Vanuit datzelfde doel werd in 2010 Cantate Corde Parvus ofwel Klein Cantate Corde opgericht. Dit gelegenheidskoor, bestaande uit minimaal 20 leden van het oratoriumkoor, zorgt regelmatig voor een stijlvolle muzikale bijdrage tijdens bijzondere gelegenheden, zoals bruiloften en uitvaarten.

Spraakmakende concerten

Cantate Corde is uitgegroeid tot een kwaliteitskoor dat zich kan meten met de beste amateurkoren in ons land. Het oratoriumkoor streeft ernaar om de gehele muziekliteratuur te vertolken; van polyfonie, een muziekstijl waarbij meerdere gelijke melodieën en stemmen tegelijk klinken, tot de moderne muziek uit de 20ste-eeuw. Zo bracht het koor onder meer de Mariavespers van Monteverdi, Paulus van Mendelssohn, De Stem van Bethlehem van de vrij onbekenden componist Rheinberger en het Weihnachts-Oratorium van Bach. Spraakmakende optredens waren er in de St. Jan in ’s-Hertogenbosch, deelname aan het spektakel ‘Peer Gynt’ in de Schouwburg Breda en het optreden in De Doelen in Rotterdam, wat werd bijgewoond door koningin Beatrix. Een bijzondere uitvoering was de Camina Burana van Carl Orff. Dat werk was op 13 april 2013 te horen in de Koloszaal in Raamsdonksveer. Tijdens dit concert, dat gehouden werd ten gevolge van 800 jaar Geertruidenberg, werd ook de ‘Moord van Raamsdonk’ gezongen, een uiterst vermakelijke compositie van Rob Goorhuis over een brute moord. In het kader van 80 jaar bevrijding vonden in 2024 in de Lambertuskerk twee volledig uitverkochte ‘Bevrijdingsconcerten’ plaats, met als hoogtepunt de uitvoering van The Armed Man van Karl Jenkins. Het thema ‘Bruggen bouwen/verbinden’ kwam door de unieke samenwerking tussen harmonie Sint Bavo, Fotoclub Raamsdonksveer, Oudheidkundige Kring ‘Geertruydenberghe’, Raamsdonks Historie en Veers Erfgoed volledig tot zijn recht.