Onlangs heeft Ans Spee, erelid van de Oudheidkundige Kring ‘Geertruydenberghe’, nagenoeg al haar aantekeningen van een leven vol historisch onderzoek door de papierversnipperaar gehaald. Een hele kast stond vol met dozen papier. De kennis is niet verloren gegaan, want vrijwel alles is verwerkt in boeken of artikelen. Toen kwamen de dozen van Raamsdonk en stuitte ze op kopieën van oude archiefstukken.

Door Jan Hoek

In prachtig schrift stond daar de oudst bekende geschreven geschiedenis van de kerk van Raamsdonk. Die stukken kon ze niet versnipperen. En dat is maar goed ook, zo bleek op dinsdag 14 april tijdens de presentatie van het archeologisch rapport over waarnemingen in en rond de Lambertuskerk (zie artikel elders in dit blad). Het leverde namelijk een historische verrassing op: de oudste wortels van Raamsdonk liggen niet, zoals altijd gedacht, in bisdom Luik, maar in bisdom Utrecht.

‘De Lambertuskerk en het dorp Raamsdonk’

Drs. Ans Spee studeerde Cultuurwetenschappen aan de Open Universiteit Nederland. Na haar studie was zij tot en met 2002 werkzaam voor het Noord-Brabants Museum in ’s-Hertogenbosch. Zij publiceerde diverse boeken en artikelen op het gebied van cultuurhistorie, waaronder het boek ‘De Lambertuskerk en het dorp Raamsdonk’. Het versnipperen van de oude archiefstukken kon ze niet over haar hart verkrijgen. Integendeel. Ze ging er nog eens goed voor zitten om te genieten van het sierlijke handschrift en het typische taalgebruik van die tijd. Ans Spee vertelt daarover: “Plotseling viel mijn oog op drie zinnetjes in een akte van omstreeks 1500. De akte was een samenvatting van afspraken die tussen 1343 en 1347 gemaakt waren tussen Willem van Duvenvoorde en het bisdom Luik. Tijdens mijn onderzoek bijna dertig jaar geleden naar de historie van de Lambertuskerk en het dorp Raamsdonk vond ik die akte in het Nationaal Archief in Den Haag. De drie zinnetjes gingen over een rente die Willem van Duvenvoorde moest betalen aan ene Huijg van Liere van het Sticht van Utrecht (bisdom van Utrecht), omdat het land hem ‘voortijts toebehoort hebbende’."

Jonge onderzoekers

In de jaren rond de laatste eeuwwisseling heeft Ans Spee ontzettend gezocht naar de oudste wortels van Raamsdonk. Ze doorzocht archieven, vroeg aan deskundigen, discussieerde over mogelijke scenario’s. Maar nergens vond ze zwart op wit iets over Raamsdonk vóór 1275. Ze vervolgt: “Bij het lezen van die drie zinnetjes besefte ik plotseling: ik heb destijds op de verkeerde plek gezocht. Ik had in de archieven van het bisdom Utrecht moeten zoeken. Dat onderzoek ga ik nu niet meer doen. Zo’n onderzoek kost ontzettend veel tijd en energie. Die energie heb ik niet meer. Wat ik daarom heb gedaan, is het gedeelte van de betreffende akte printen, er een vertaling bij zetten en het geheel inlijsten. Dit overhandig ik nu aan Jan van Gils als voorzitter van de Stichting Lambertuskerk met het verzoek deze lijst ergens in de kerk op te hangen, zodat bezoekers hier kennis van nemen. Wellicht komt er een toekomstige jonge onderzoeker de kerk bekijken en snapt hij of zij wat de betekenis is van die zinnetjes. Ik laat hiermee een aanwijzing achter voor toekomstige jonge onderzoekers. Hopelijk zullen we ooit weten wat de oudste wortels van Raamsdonk zijn. Ze liggen in het bisdom Utrecht!”