Dit jaar wordt in het hele land stilgestaan bij de bevrijding van ons land in 1944/45, nu 80 jaar geleden. De mensen van toen vochten voor onze vrijheid. Op 12 september werden de festiviteiten van de herdenkingen gestart in het Zuid-Limburgse dorpje Mesch, waar precies 80 jaar geleden de eerste geallieerde bevrijders de Nederlandse grens overstaken. Veteranen van die tijd konden nog aanwezig zijn en werden, net als in 1944, toegezwaaid door vele dankbare Nederlanders. Nederlandse veteranen die op vredesmissie werden uitgezonden naar landen als Korea, Cambodja, voormalig Joegoslavië, Mali, Afghanistan, Irak en Libanon werden na terugkeer van hun missies vaak met gemengde gevoelens in ons land ontvangen. Een deel van die veteranen was afgelopen zaterdag op uitnodiging van de gemeente Geertruidenberg te gast bij de jaarlijkse Lokale Veteranendag. Voor burgemeester Marian Witte is het duidelijk: “Het maakt niet uit waar en wanneer jullie hebben gediend; als veteraan verdienen jullie erkenning en waardering. Jullie hebben gestreden voor de vrede, vrijheid en gerechtigheid en daar zijn we jullie ontzettend dankbaar voor”. Gastspreker was luitenant-generaal b.d. van de Koninklijke Landmacht Richard Tieskens, voorzitter van de Stichting Maczek Memorial Breda. In een bijzonder boeiende lezing vertelde hij over de Eerste Poolse Pantserdivisie onder leiding van generaal Stanislaw Maczek, onder andere de bevrijders van Breda op 29 en 30 oktober. Poolse legereenheden zouden op 5 november 1944 ook Geertruidenberg bevrijden.
Door Jan Hoek
Burgemeester Witte ging in haar welkomstwoord in op de onlangs gehouden militaire oefening in de gemeente, compleet met de Special Forces en Cougar- en Chinook helikopters en haar ‘gijzeling’. “Toen we door defensie werden gevraagd om een oefenlocatie in ‘stedelijk’ gebied, hebben we positief geantwoord. Als gemeente vonden we het belangrijk mee te werken aan een oefening in eigen land, in plaats van bijvoorbeeld een woestijn ergens in Amerika. Door de oorlogen in onder andere Oekraïne en Gaza ligt het dreigingsniveau nu hoger; daarom hebben we dit toch wel bijzondere besluit genomen. Onlangs bezocht ik een bruiloft in Zagreb en heb ik gemerkt dat de oorlog van begin jaren 90 diepe littekens heeft gemaakt die nog steeds heel vers zijn. Met enige regelmaat bezoek ik onze opvang in Het Hoge Veer in Raamsdonksveer, waar 130 Oekraïners en 50 asielzoekers uit de hele wereld wonen. Hun verhalen zijn indrukwekkend en geven des te meer aan dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. Ieder van jullie heeft een uniek verhaal, een verhaal dat gehoord moet worden en dat we vandaag met elkaar willen delen.” Een flink deel van de aanwezige veteranen is aangesloten bij de Stichting Dongemondse Veteranen. De aanwezige bestuursleden Sanne de Keizer (activiteiten) en Joyce Hijmans (socials) vertellen daarover: “De stichting houdt zich bezig met het ontplooien van activiteiten en het versterken van de onderlinge contacten voor veteranen én thuisfront uit de regio Dongemond. Door samen te werken met gemeenten en instanties is het de bedoeling dat er meer erkenning en waardering komt voor de veteraan binnen de burgermaatschappij.”
TaskForce Uruzgan
Gastspreker Richard Tieskens toonde zich zeer content met het feit dat de gemeente Geertruidenberg jaarlijks het initiatief neemt een lokale Veteranendag te houden. De tegenwoordig net buiten Hank woonachtige luitenant-generaal b.d. heeft diverse functies bekleed bij Defensie. De op 24 oktober 1957 geboren Tieskens werd na een succesvolle carrière bij de Nederlandse Defensie op 3 september 2010 benoemd als Gouverneur en Commandant van de Koninklijke Militaire Academie (KMA). Hij vertelt daarover: “Ik zag dat als een militair hoogtepunt, werken op de Nederlandse Defensie Academie in mijn geboortestad. Na anderhalf jaar werd ik van generaal-majoor bevorderd tot luitenant-generaal en overgeplaatst naar het Zuid-Limburgse Brunssum. Daar werd ik stafchef van het Joint Force Command (JFC) bij de NAVO. Voor een militair een absolute top-baan, want het JFC Brunssum is een van de twee operationele hoofdkwartieren van het JFC. Het andere hoofdkwartier is gevestigd in Napels, wat me overigens ook geen onaangename werkomgeving had geleken.” Toen Emmy Rooden (kabinetszaken, evenementen en secretariaat burgmeester) Richard Tieskens namens de gemeente Geertruidenberg vroeg of hij gastspreker wilde zijn tijdens de Lokale Veteranendag, hoefde hij niet lang na te denken. Zelf is Tieskens ook veteraan; in 1997 werd hij uitgezonden naar het voormalige Joegoslavië en in 2006 als contigentcommandant naar Afghanistan, waar toen de Nederlandse operatie TaskForce Uruzgan werd ontvouwen. Ook voor een aantal aanwezige veteranen tijdens de Lokale Veteranendag bij de Zeven Zusters in Raamsdonk, geen onbekend terrein. In november 2014 ging de luitenant-generaal b.d. met pensioen. Opvallend tijdens zijn lezing was dat hij, als hij het over de Nederlandse Defensie had, nog steeds in de ‘wij-vorm’ spreekt.
Maczek Memorial Breda
In zijn lezing, gelardeerd met tal van beelden, ging Richard Tieskens uitgebreid in op de Eerste Poolse Pantserdivisie van generaal-majoor Stanislaw Maczek. In Engeland werd, door de samenvoeging van tanks en infanterie, zijn divisie gevormd. Twee maanden na D-Day, op 6 juni 1944, zette ook de pantserdivisie van Maczek voet aan wal in Normandië en begon hun aandeel in de strijd in West-Europa. Op het moment dat ze in de avond van zaterdag 28 oktober 1944 aan de oostelijke rand van Breda aankwamen, was de Poolse Pantserdivisie al bijna drie maanden in de strijd verwikkeld. Maczeks mannen speelden een cruciale rol bij het sluiten van de tang rond Falaise, bekend als de Zak van Falaise, van 17 tot 21 augustus 1944. ‘Het was een van de ergste bloedbaden van de oorlog’, zei Eisenhower achteraf over deze strijd. Later werden door de Eerste Poolse Pantserdivisie delen van België bevrijd en waren Maczek en zijn mannen betrokken bij onder andere het Ardennenoffensief, de Slag om de Schelde, Market Garden en de bloedige gevechten bij het Kapelse Veer. Van een van de kleindochters van Maczek hoorde Richard Tieskens dat Maczek en Generaal Montgomery bepaald geen vrienden waren en had haar grootvader een groot respect voor de Canadezen, maar was hij minder te spreken over de Engelsen. Het is ondoenlijk om in dit artikel het bevrijdingsspoor van de Eerste Poolse Pantserdivisie in zijn geheel te volgen. Wel is duidelijk dat de Polen de vrijheid hebben teruggegeven aan de bezette bevolking van Frankrijk, België en Nederland. Voor zover identificatie mogelijk was, telt de Eerste Poolse Pantserdivisie ruim 2000 gesneuvelden. De Polen die de oorlog overleefd hadden, stonden na de bevrijding voor een vreselijk dilemma: terugkeren naar hun huizen in Polen die toen echter bezet waren door een andere onderdrukker: de Sovjet-Unie en daar gearresteerd worden, of zich ver van huis en haard vestigen in het vrije Westen. Vele honderden Polen vestigden zich in Breda. Stanislaw Maczek overleed op 11 december 1994 in Edinburgh. Hij had bij leven aangegeven dat hij tussen zijn manschappen begraven wilde worden. Die wens ging op 23 december 1994 in vervulling, toen hij werd begraven op het Pools Militair Ereveld in Breda. Zoals een goed voorzitter betaamt noemde luitenant-generaal b.d. Richard Tieskens in zijn verhaal ook regelmatig het herdenkingscentrum Maczek Memorial Breda en het daarbij behorende Generaal Maczek Museum. Aan de Ettensebaan 17a in Breda wordt de Poolse inzet ten tijde van de Tweede Wereldoorlog verteld in een tentoonstelling en een auditorium.
Kijk voor meer informatie de website maczekmemorialbreda.nl.