Geertruidenberg – Op woensdag 18 maart vindt een door de Oudheidkundige Kring ‘Geertruydenberghe’ (OKG) georganiseerde lezing plaats. Tijdens deze ook voor niet-leden gratis toegankelijke lezing gaat Hans van den Broek nader in op de omgang met krankzinnigheid en zwakzinnigheid in het verleden. Dat leidt tot zeer interessante en soms schokkende inkijkjes over de zorg in vroeger tijd van de patiënt met psychiatrische problemen of zwakzinnigheid. De lezing vindt plaats in het aan de Venestraat 18 gevestigde Gertrudisstaete. De aanvang is 20.00 uur; inloop vanaf 19.30 uur.
Door Jan Hoek
De lezing wordt verzorgd door de in 1949 in ’s-Hertogenbosch geboren Hans van der Broek. Hij was van 1980 tot 2015 als arts-radioloog verbonden aan het Elkerliek ziekenhuis te Helmond. Hij geeft al ruim 25 jaar lezingen over de geschiedenis van de geneeskunde. Eerder schreef hij artikelen hierover in medische, heemkundige of genealogische tijdschriften. Hij zegt over de aankomende OKG-lezing: “De manier waarop de gewone man tegen de zich anders gedragende medeburger aankeek, werd bepaald door zijn wereldbeeld. Aanvankelijk overheerste het idee dat gedrag dat anders was dan gebruikelijk, ontstond door ingrijpen van de hemel: door God of de duivel. De gestoorde kon er dus ook niets aan doen. Met andere woorden: hij of zij is niet schuldig aan zijn/haar gedrag.” In de loop der tijd gaat men onderscheid maken in de gedragingen die waarneembaar zijn: ziet de zieke zaken die anderen niet zien, is er sprake van ongeremd gedrag of gaat de aandoening samen met vallende ziekte?
Elektroshock en dolhuis
De aanpak van al deze aandoeningen blijft tot rond 1800 hangen in de tot die tijd gangbare medische behandelingsmethoden. Van den Broek: “We denken hierbij aan onder meer sappen- of signatuurleer, sympathie- of toverleer, de religieuze aanpak, sterrenkijkerij of schriktherapie om boze geesten weg te jagen. Daarna gaat men langzaam over op overwegingen die van de patiënt en het opkomende onderzoek uitgaan, zoals bad-therapie, arbeidstherapie en uiteindelijk elektroshock en het gebruik van farmacologisch werkzame middelen.” Vaak wordt de mate van zorg afgewogen aan de mate van dreiging die van het gedrag uitgaat. Kan de patiënt schade aanrichten aan zijn omgeving of aan zichzelf? Omdat zorg altijd geld kost ziet men dat de verantwoordelijken er vaak toe besluiten om deze kosten in toom te houden. “Denk aan eenzame opsluiting in een klein hok waaruit niet te ontsnappen valt. Vaak worden de ruimtes zodanig gebouwd dat een enkel persoon toezicht over meerdere patiënten kan houden. Zo’n ruimte ligt dan bijvoorbeeld boven de stadspoort of in een in het vierkant aangelegd gebouw, een dolhuis, waarbij aan de binnenzijde een wandelpleintje ligt. Verder zien we dat armenbesturen strikt toezien op de rechten van de ‘zinnelozen’, voornamelijk om de financiering van hun onderhoud te waarborgen”, aldus Hans van den Broek. Er zijn dus veel zaken rondom 'gestoord' gedrag, die de maatschappij van oudsher bezighielden. Alle reden om te komen naar deze spraakmakende lezing over 'de omgang met krankzinnigheid in vroeger tijd'.