Onze inwoners doen het uitstekend. Afval prima gescheiden, veel minder afval ingeleverd. En toch moeten ze meer vastrecht gaan betalen. En niet zo’n beetje. Liefst 49% meer; van € 201 naar € 299 per jaar. Of zoals burgerraadslid Patrick Duijzer (VVD) in de debatraad liet weten: het voelt als een kind dat een slecht rapport heeft en bij het tweede rapport zo hard gewerkt blijkt te hebben, dat het een goed rapport is geworden. Als ‘beloning’ haalt de ouder een tientje uit de spaarpot van het kind…

Door Frans van Son

Zure boodschap

“Een zure boodschap, maar wel een noodzakelijk besluit”, zo noemde Maj Op de Laak (Lokaal+) het. Dat lijkt het te worden. Ondanks goed gedrag, moet meer worden betaald. Beter gescheiden en minder restafval; de inwoners deden het. Goed nieuws op zich, maar het betekent wel, dat er minder geld binnen kwam van de afvalstoffenheffing, dan was verwacht. Daar knelt het.

Ontzien

Voor 2026 lag eigenlijk het plan op tafel om het vastrecht met € 48 per jaar te verhogen. Maar de Raad wilde de inwoners ontzien en haalde het geld daarom liever uit de spaarpot ‘vrije algemene reserve’. Maar eigenlijk is dat een heilloze weg. Dat kan je niet elk jaar blijven doen. Het geld in die spaarpot hebben we keihard nodig om te voorkomen dat we straks over de hele linie, inclusief sociaal domein bijvoorbeeld, met de kaasschaaf werken of echt bezuinigen om ons voorzieningenniveau te houden. Er zal binnen ons bestuur verzucht worden ‘hadden we die verhoging maar wél door laten gaan, dan was nu elk huishouden in het Collegevoorstel voor 2027 niet geconfronteerd met verhogen van het vastrecht met liefst 49%. Want het geld dat nodig is kan niet uit de spaarpot afvalstoffenheffing komen. Zoveel zit daar namelijk niet meer in. Daarbij komt dat een gemeente geen winst mag maken, maar het afval inzamelen en verwijderen moet wel wettelijk kostendekkend zijn. Met ander woorden: er moet even veel geld binnen komen, als dat er uit gaat. College en Raad én natuurlijk ook de inwoners zitten dus opgescheept met een probleem. “Het is niet leuk en oneerlijk, maar we ontkomen er niet aan”, hield wethouder Bart van Strien de Raad voor. Hij verving collega Kenny Moerkens die elders nog een afspraak had. “We moeten het debat voeren op basis van feiten en realistisch zij.” Hij riep de Raad op: “als je denkt dat het beter kan, kom er dan mee...”.

Iets anders

Een ander systeem, zo klonk het bij enkele fracties. Dat zoiets goedkoper is, noemde Van Strien 'een illusie'. Moeten we dan het brengen van hout bij de milieustraat laten betalen, kwam ook uit de Raad. Het is bij ons gratis en er wordt sinds enkele jaren steeds meer hout ingeleverd, vooral door mensen uit de regio, die gebruik maken van een pasje van een van onze inwoners, vond men. Dan was er ook nog de inmiddels bekende vergelijking van John Langermans (GB), dat de stad Rome afval bij ons inlevert: 1800 ton voor 200 euro per ton. Dat is volgens John minder dan dat wij betalen. Kortom, ellende.

Veranderd

De afgelopen jaren is inzamelen en scheiden van afval bij ons behoorlijk veranderd. Sinds 1 januari 2025 betalen inwoners naast vastrechttarief afvalstoffenheffing, ook nog € 3,50 voor elke keer dat restafval wordt aangeboden. Uit de evaluatie in de eerste helft van 2026 blijkt dat het nieuwe systeem prima heeft gewerkt op gebied van afvalscheiding, recycling en dienstverlening.

Uit de evaluatie kwam naar voren dat, om de afvalstoffenheffing structureel kostendekkend te houden, de totale opbrengst uit het vaste deel van afvalstoffenheffing (vastrecht) omhoog moet. En ook wordt het gegeven genoemd, dat de gemeente bij het inzamelen, meer doet dan nodig. Stop met in de zomerperiode wekelijks GFT+E ophalen. Dat bespaart kosten, heeft minder vervoersbewegingen en lagere CO2-uitstoot. In vergelijkbare gemeenten blijkt het te werken. Ook kwam advies om bij de komst van een eventuele regionale milieustraat, herbruikbare goederen en kringloopspullen apart te laten aanbieden. En er moet onderzocht worden of de huidige PMD-inzameling via ondergrondse containers zo verder kan, of dat er iets anders moet komen.

Resultaat houden

Het College wil dat nu behaalde milieuresultaten bij afvalscheiding en recycling behouden blijven, maar wil tegelijk zorgen voor een structureel financieel houdbaar afvalsysteem. Het structureel kostendekkend maken van de afvalstoffenheffing is nodig. De lagere opbrengst uit het variabele deel in 2025 kan niet worden opgevangen via het vaste deel van de afvalstoffenheffing. Over 2025 is daarom uit die pot afvalstoffenheffing al € 438.000 gehaald. Er zat eind 2025 nog € 478.000 in de pot. Maar uit die pot zal nu € 715.000 nodig zijn om de kosten te dekken. Dat bedrag zit er niet meer in. Er moet daarom weer geld bij uit de vrije algemene reserve. Maar dat was toch niet zinvol. Dat geld is komende jaren immers hard nodig om de begroting structureel sluitend te kunnen krijgen. Bovendien is eenmalige storting vanuit de vrije algemene reserve geen structurele oplossing. Hadden we het vastrecht voor 2026 maar met de toen ook al noodzakelijke € 48 per huishouden verhoogd. Nu staat de Raad met de rug tegen de muur en is de verhoging met liefst 49% nodig.

College kiest

De combinatie van verhogen van tarieven en incidentele storting uit de vrije algemene reserve is noodzakelijk om weer een gezonde financiering te krijgen van het afvalstoffenprobleem; een oplossing die 100% kostendekkend is.

Het College ziet vier mogelijkheden om dat te bereiken. Daaruit is ‘scenario 1’ het meest geschikt, schrijft het. In die keuze 1 zit een 'ingroeipad' van 1 jaar. Dat pad is in andere keuzemogelijkheden langer, maar hoe langer het ingroeipad, hoe hoger het bedrag dat uit de vrije algemene reserve moet komen. Hoe langer het ingroeipad betekent ook, hoe groter de kans dat onvoorziene kostenontwikkelingen de structurele oplossing van de verhoging van de afvalstoffenheffing (ten dele) teniet doen.

In de keuze van het College blijft de vrije algemene reserve zoveel mogelijk beschikbaar om komende jaren de begroting structureel sluitend te krijgen. Die keuze biedt ook een structurele oplossing voor de ontstane tekorten en er kan zo spoedig mogelijk worden toegewerkt naar een gezonde hoogte van de afvalstoffenpot.

Spagaat

Het vaste tarief, het vastrecht voor ieder huishouden, moet dus volgens het College worden verhoogd per aansluiting van € 201 in 2026 naar € 299 in 2027. En toch is het dan nog nodig om uit de vrije algemene reserve eenmalig € 400.000 in de pot afvalstoffenheffing te stoppen. Het voelt alsof de Raad in een spagaat zit: hoe leggen we een oneerlijke boodschap uit aan inwoners. Maar de Raad moet bestuurlijk wél zijn verantwoordelijkheid nemen. Niet instemmen met de verhoging, betekent vrijwel zeker bezuinigingen en, hoewel het niets met elkaar te maken heeft, misschien wel verhogen van de ‘onroerendgoedbelasting’. De Raad beslist. In de beslisraad van 15 oktober horen we hoe de Raad dat denkt te moeten doen.